فقه مقارن

فقه مقارن

بررسی و نقد دیدگاه فقیهان شیعه و اهل‌سنت درباره اضطباع و رمل (هروله) در طواف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سید جعفر صادقی فدکی
استادیار پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم
10.22034/fm.2023.186206
چکیده
از اعمال حج و عمره، طواف بر گرد خانه خداست که در شرع برای آن احکام و آدابی ذکر شده است. از جمله آداب مورد اختلاف فقیهان اسلامی در این عمل، اضطباع و رَمَل (هروله کردن) در طواف است. بیشتر فقیهان مذاهب اهل‌­سنت با تأسی به سیره رسول خدا این دو عمل را مستحب شمرده‌­اند و برخی از آنان به وجوب هروله حکم کرده‌­اند. برخی فقیهان متقدم امامیه نیز با استناد به دلیل یادشده، این دو عمل را مستحب دانسته‌­اند. در برابر بیشتر فقیهان امامیه از عدم استحباب این دو عمل پس از پیامبر یاد کرده و در برابر، حرکت آرام و با اعتدال را در طواف مستحب شمرده‌­اند. در این پژوهش ضمن بیان سبب پیدایش این دو عمل در اسلام و طرح دیدگاههای مطرح از سوی فقیهان مذاهب اسلامی، مجموع دو دیدگاه اخیر نظریه صحیح در این­‌باره شمرده شده و ضمن نقد ادله دیدگاه نخست، این دیدگاه با ادله مختلف و متعدد به اثبات رسیده است.
کلیدواژه‌ها
طواف
اضطباع
رمل
حکم شرعی
حکم حکومتی

عنوان مقاله English

Examining and criticizing the views of Shia and Sunni jurists on the use of Idhtiba' and Raml (Harvaleh) in Tawaf

نویسنده English

Seyed Jafar Sadeghi Fadaki
Assistant Professor at Research Center for Quranic Sciences and Culture, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom
چکیده English

Among the practices of Hajj and Umrah is circumambulation around the House of God, for which rules and customs are mentioned in the Sharia. Among the customs that are disputed by Islamic jurists in this practice are the use of Idhtiba' and Raml in Tawaf. Most of the jurists of the Sunni denominations of thought have considered these two actions Mustahab based on the life of the Messenger of God, and some of them have ruled that Harvaleh is obligatory. Some of the advanced jurists of the Imamiyyah have also considered these two acts as mustahab, citing the above-mentioned reason. According to most of the Imami jurists, these two actions after the Prophet were not recommended, and on the other hand, they considered it recommended moving slowly and with moderation in Tawaf. In this research, while explaining the reason for the emergence of these two practices in Islam and proposing the views raised by the jurists of Islamic denominations, the sum of the two recent views is counted as the correct theory in this regard, and while criticizing the evidence of the first view, this view is proved with various and numerous proofs. it is arrived.

کلیدواژه‌ها English

Tawaf
Idhtiba'
Raml
Sharia ruling
Government order
ابن­‌ادریس حلی، محمد بن منصور (1429ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. نجف: العتبة العلویة.
ابن­‌بابویه، محمد بن علی (1386ق). علل الشرائع. نجف: مکتبة امیرالمؤمنین.
همو (بی‌­تا). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌حزم، علی بن احمد (بی‌­تا). المحلی بالآثار. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌حمزه طوسی، محمد بن علی (1408ق). الوسیلة الی نیل الفضیلة. قم: کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی.
ابن­‌حنبل، احمد بن محمد (بی‌­تا). مسند الإمام احمد بن حنبل. بیروت: دارصادر.
ابن­‌سعید حلی، یحیى بن احمد (1405ق). الجامع للشرائع. قم: مؤسسة سیدالشهداء العلمیه.
ابن‌­فارس، احمد بن فارس (1410ق). معجم مقاییس اللغه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (بی‌­تا). المغنی. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن­‌ماجه قزوینی، محمد بن یزید (بی‌­تا). سنن ابن­‌ماجه. بیروت: دارالفکر.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1405ق). لسان العرب. قم: نشر ادب حوزه.
ابوداود سجستانی، سلیمان بن اشعث (1410ق). سنن ابی­‌داود. بیروت: دارالفکر.
آبی ازهری، صالح (بی­‌تا). الثمر الدانی. بیروت: المکتبة الثقافیة.
بحرانی، یوسف بن احمد (بی‌­تا). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1401ق). صحیح البخاری. بیروت: دارالفکر.
جصاص، احمد بن علی (1415ق). احکام القرآن. بیروت: دارالکتب ‌العلمیه.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (1411ق). المستدرک علی الصحیحین. بیروت: دارالکتب العلمیه.
حر عاملی، محمد بن حسن (1414ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حسینی زبیدی، محمد بن محمد (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
حکیم، سید محمدتقی (1979م). الأصول العامة فی الفقه المقارن. قم: مجمع جهانی اهل‌بیت.
حلی، حسن بن یوسف (1410ق). ارشاد الأذهان الى احکام الإیمان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
همو (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1427ق). المفردات فی غریب القرآن. قم: طلیعه نور.
رحمانی، محمد (1382ش). بازشناسی احکام صادره از معصومین. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
سرخسی، محمد بن احمد (بی‌­تا). المبسوط. بیروت: دارالمعرفه.
شنقیطی، محمدامین بن محمد (1415ق). اضواء البیان. بیروت: دارالفکر.
شهید اول، محمد بن مکى (1417ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
طباطبایی، سید محمدحسین (بی‌­تا). بحثی درباره مرجعیت و روحانیت. تهران: شرکت سهامی انتشار.
طریحی، فخرالدین بن محمد (1416ق). مجمع البحرین. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
طوسی، محمد بن حسن (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
عاملی، جعفر مرتضی (1424ق). السوق فی ظل الدولة الإسلامیه. بیروت: مرکز الإسلامی للدراسات.
همو (1426ق). الصحیح من سیرة النبی الاعظم. قم: دارالحدیث.
عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن (بی­‌تا). معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة. قاهره: دارالفضیله.
عینی، محمود بن احمد (بی‌‎­تا). عمدة القاری شرح صحیح البخاری. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
فاضل هندی، محمد بن حسن (1416ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فتح‌­الله، احمد (1415ق). معجم الفاظ الفقه الجعفری. دمام: مطابع المدخول.
کلینی، محمد بن یعقوب (1367ش). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مسلم بن حجاج نیشابوری (بی‌­تا). صحیح مسلم. بیروت: دارالفکر.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1409ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
نجفی، محمدحسن (1365ش). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1417ق). مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
نسائی، احمد بن شعیب (1348ق). تفسیر النسائی. بیروت: دارالفکر.
نوری، حسین بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل البیت.
نووی، یحیی بن شرف (بی­‌تا). المجموع شرح المهذب. بیروت: دارالفکر.
هاشمى شاهرودى، سید محمود (1392ش). فرهنگ فقه. قم: مؤسسه دائرة­ المعارف فقه اسلامی.