فقه مقارن

فقه مقارن

واکاوی فقهی و حقوقی شرط عینیت مبیع در معاملات دارایی‌های مجازی متاورس در حقوق ایران و مصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران
2 استادیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
3 دانشیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
10.22034/fm.2026.580018.2273
چکیده
مسئله اصلی این پژوهش، قابلیت انطباق دارایی‌های مجازی متاورس با شرط عینیت مبیع در فقه اسلامی و حقوق ایران و مصر است. دارایی‌هایی همچون زمین‌ها و ساختمان‌های مجازی، آثار هنری دیجیتال، پوشاک مجازی، اقلام بازی‌های دیجیتال و توکن‌های غیرمثلی، با وجود فقدان جسم مادی، از هویت دیجیتال مشخص، قابلیت اختصاص و ارزش اقتصادی برخوردارند و همین امر نسبت آن‌ها با مفهوم سنتی «عین» و شرط عینیت مبیع را با پرسش مواجه ساخته است.

این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مبانی فقهی و حقوقی شرط عینیت مبیع را بررسی و بر دارایی‌های مجازی متاورس تطبیق می‌دهد. در این راستا، ضمن تفکیک دارایی‌های مجازی متاورس از رمزارزهای پول‌گونه، شرایطی همچون مالیت، قابلیت شناسایی و تعیین موضوع معامله، قابلیت انتفاع و انتقال و نیز نقش فناوری بلاک‌چین در ایجاد هویت دیجیتال منحصربه‌فرد و کاهش ابهام در موضوع معامله تحلیل می‌شود.

یافته‌ها نشان می‌دهد که اعتبار بیع این دارایی‌ها متوقف بر مادی‌بودن نیست؛ بلکه احراز مالیت عرفی، تعین و تشخص موضوع، قابلیت اختصاص و انتساب به انتقال‌دهنده، مشروعیت و قابلیت تسلیم متناسب با ماهیت دیجیتال، معیار اصلی ارزیابی است. فناوری بلاک‌چین و توکن غیرمثلی می‌تواند به شناسایی موضوع و ثبت انتقال کمک کند، اما وجود توکن یا کنترل کلید خصوصی به‌تنهایی مالکیت حقوقی یا انتقال تمام حقوق مرتبط با محتوا را اثبات نمی‌کند. فقدان وجود مادی نیز به‌تنهایی موجب غرر یا بطلان نیست.

در حقوق ایران، ماده ۳۳۸ قانون مدنی با تعریف «بیع عبارت است از تملیک عین به عوض معلوم»، چارچوب مضیق‌تری نسبت به ماده ۴۱۸ قانون مدنی مصر دارد که از انتقال «مالکیت یا حق مالی دیگر» سخن می‌گوید. در هر دو نظام، در فرض عدم احراز عینیت و عدم صدق عنوان بیع، امکان تحلیل تبعی رابطه در قالب صلح یا قرارداد خصوصی قابل بررسی است، مشروط به احراز شرایط عمومی و فقدان موانع شرعی و قانونی.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Jurisprudential and Legal Analysis of the Requirement of Tangibility of the Subject Matter of Sale in Metaverse Virtual Asset Transactions under Iranian and Egyptian Law

نویسندگان English

fathollah ghorbani 1
ali hosieni 2
ahmad rezvani 3
1 PhD Student in Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
2 استادیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
3 دانشیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
چکیده English

The findings indicate that the validity of metaverse virtual asset transactions does not necessarily depend on their conformity with the traditional concept of ʿayn. Rather, by relying on the principle of autonomy of will, the general rules of contracts, and the jurisprudential foundations governing the validity of transactions, the possibility of accepting such transactions can be analyzed. In Iranian law, Article 10 of the Civil Code provides the capacity to recognize private agreements concerning these assets, within the limits of legal conditions and restrictions. In Egyptian law, the principle of the binding force of contracts and the rules governing financial rights provide the basis for the contractual analysis of such transactions. Accordingly, the immateriality of virtual assets does not per se preclude the validity of the transaction; rather, establishing their status as property, determining and identifying the subject matter of the transaction, the possibility of attributing and transferring related rights, and the feasibility of delivery appropriate to the nature of the asset are of fundamental importance in assessing their validity.

کلیدواژه‌ها English

Metaverse
Corporeality of the Sold Object
Digital Corporeal Object
Virtual Asset
Blockchain
NFT

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 آبان 1405