مناره، به‌عنوان یکی از نمادهای برجسته در سیمای بیرونی مساجد اسلامی، از دیرباز نقشی فراتر از یک عنصر معماری صرف ایفا کرده و همواره در پیوند با کارکردهای عبادی، به‌ویژه اذان‌گویی، مورد توجه بوده است. این سازه عمودی، گرچه در ابتدا به‌منظور تقویت بُرد صوتی اذان پدید آمد، اما به‌تدریج به عنصری نمادین و گاه تشریفاتی در کالبد مسجد بدل شد. با این حال، در عصر حاضر و با دگرگونی‌های فناورانه و اجتماعی، جایگاه مناره از حیث ضرورت عبادی، مشروعیت فقهی با مسائلی مواجه شده است؛ از همین‌رو، این پژوهش در پی آن است که به این پرسش پاسخ دهد که مناره از منظر فقه مذاهب اسلامی چه جایگاهی در معماری مسجد دارد؟ در بازخوانی جایگاه مناره در معماری مساجد، میان مذاهب اسلامی در بسیاری از ابعاد نوعی همگرایی وجود دارد. پژوهش حاضر، با رویکرد توصیفی‌ـ‌تحلیلی، نشان می‌دهد که اصل ساخت مناره، به‌سبب نقش آن در رساندن صدای اذان، از منظر فقهی مشروعیت دارد؛ با این حال، مناره به‌طور ذاتی جزء ساختار اصلی مسجد محسوب نمی‌شود، مگر آن‌که در محدوده اختصاص‌یافته به مسجد احداث گردد و عرفاً تابع آن باشد. از سوی دیگر، ساخت مناره مرتفع در صورتی که موجب اشراف بر منازل مجاور شود، به‌دلیل حرمت اشراف، ممنوع و غیرجایز است. همچنین، مصرف اموال موقوفه‌ای که برای مسجد اختصاص یافته، در ساخت یا تعمیر مناره تنها زمانی جایز است که مصلحتی روشن و مرتبط با اهداف عبادی مسجد در آن وجود داشته باشد. البته با توجه به شرایط کنونی و وجود ابزارهای صوتی نوین، مناره کارکرد سنتی خود را از دست داده و ساخت آن فاقد توجیه شرعی و عملی است.