فقه مقارن

فقه مقارن

رجوع از شهادت بر نکاح در فقه شیعه و مذاهب اهل‌سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه جهرم، جهرم، ایران
2 استادیار، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه جهرم، جهرم، ایران
چکیده
هدف این پژوهش، بررسی فقهی مسئله رجوع شهود از شهادت در عقد نکاح و پیامدهای آن بر صحت یا بطلان حکم ازدواج و هم‌چنین تبیین ضمانت شهود در موارد مرتبط است. پرسش اصلی این است که آیا رجوع شهود پس از صدور حکم می‌تواند موجب نقض حکم نکاح گردد و چه آثاری بر مسئولیت شهود خواهد داشت. روش تحقیق به‌صورت توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تطبیقی میان دیدگاههای مذاهب اسلامی صورت گرفته است. منابع اصلی فقهی و آراء فقها در مذاهب مختلف بررسی و با تحلیل انتقادی، تطبیق داده شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگر رجوع شهود پیش از صدور حکم ازدواج باشد، به اتفاق فقهای مذاهب اسلامی، شهادت بی‌اثر خواهد بود و بر اساس این شهادت حکمی صادر نخواهد شد. اما در صورت رجوع پس از صدور حکم، هرچند نظر غالب در فقه شیعه و اهل‌سنت بر عدم نقض حکم و دوام ازدواج است، اما دلیل معتبری بر این حکم وجود ندارد، بلکه دلایلی برای پذیرش نقض حکم نیز وجود دارد که آن را قابل دفاع می‌سازد. هم‌چنین در بحث ضمانت شهود، اصل بر عدم مسئولیت آنان است، مگر در شرایط خاص، مانند زمانی که زن مدعی ازدواج باشد و شوهر قبل از عمل زناشویی نیمی از مهریه را بپردازد و زن را طلاق دهد که موجب ضمانت شهود نسبت به مهریه پرداختی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

ابن­‌ادریس حلی، محمد بن منصور (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌براج، عبدالعزیز بن نحریر (1406ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌حمزه طوسی، محمد بن علی (1408ق). الوسیلة الی نیل الفضیلة. قم: کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1415ق). رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دارالفکر.
ابن‌فارس، احمد بن فارس (1414ق). مجمل اللغة. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (بی­‌تا). المغنی. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن­‌منظور، محمد بن مکرم (1417ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
امامی، سید حسن (1376ش). حقوق مدنی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
بستانی، فؤاد افرام (1382ش). المعجم الوسیط (ترجمه محمد بندرریگی). تهران: اسلامی.
بهوتی، منصور بن یونس (1418ق). کشاف القناع عن متن الإقناع. بیروت: دارالکتب العلمیة.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1381ش). دائرة المعارف علوم اسلامی قضایی. تهران: گنج دانش.
همو (1386ش). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
حجاوی، موسی بن احمد (بی­‌تا). الإقناع فی فقه الإمام احمد بن حنبل. قاهره: هجر.
حر عاملی، محمد بن حسن (1414ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حصکفی، محمد بن علی (1415ق). الدر المختار شرح تنویر الأبصار و جامع البحار. بیروت: دارالفکر.
حلی، حسن بن یوسف (1410ق). ارشاد الأذهان الى احکام الإیمان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
همو (1422ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق.
خرشی، محمد بن عبدالله (1417ق). شرح الخرشی علی مختصر خلیل. بیروت: دارالکتب العلمیة.
خطیب شربینی، محمد بن احمد (1415ق). الإقناع فی حل الفاظ ابی­‌شجاع. بیروت: دارالکتب العلمیة.
همو (1377ق). مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
خوانساری، سید احمد (1405ق). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. تهران: مکتبة الصدوق.
دمیاطی، عثمان بن محمد (1419ق). اعانة الطالبین علی حل الفاظ فتح المعین. بیروت: دارالفکر.
رضوان طلب، محمدرضا، و قدرتی، محمدحسن (1398ش). رجوع از شهادت بر طلاق در فقه شیعه و مذاهب اهل‌سنت. فقه مقارن، 7(13)، 173-196.
رملی، محمد بن احمد (1414ق). نهایة المحتاج الی شرح المنهاج. بیروت: دارالکتب العلمیة.
زرکشی، محمد بن عبدالله (بی­‌تا). شرح الزرکشی علی مختصر الخرقی. ریاض: دارالعبیکان.
سبزوارى، محمدباقر بن محمدمؤمن (1423ق). کفایة ­الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
سرخسی، محمد بن احمد (1406ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفة.
شهید اول، محمد بن مکى (1414ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
شهید ثانی، زین‌­الدین بن علی (1419ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
طباطبایی، سید علی بن محمدعلی (1422ق). ریاض المسائل فی بیان الأحکام بالدلائل. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طوری، محمد بن حسین (1418ق). تکملة البحر الرائق. بیروت: دارالکتب العلمیة.
طوسی، محمد بن حسن (1417ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
همو (بی­‌تا). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. قم: قدس محمدی.
فاضل هندی، محمد بن حسن (1424ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (1402ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دارالکتاب العربی.
کلیبولی، عبدالرحمن بن محمد (بی­‌تا). مجمع الأنهر فی شرح ملتقی الأبحر. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
گلپایگانی، سید محمدرضا (1405ق). کتاب الشهادات. قم: سیدالشهداء.
مالک بن انس (1323ق). المدونة الکبری. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
ماوردی، علی بن محمد (1414ق). الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی و هو شرح مختصر المزنی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1409ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. تهران: استقلال.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1414ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
نجفی، محمدحسن (1363ش). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1419ق). مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
نمری، یوسف بن عبدالله (1400ق). الکافی فی فقه اهل المدینة. ریاض: مکتبة الریاض الحدیثة.
نووی، یحیی بن شرف (1412ق). روضة الطالبین و عمدة المفتین. بیروت: المکتب الإسلامی.
همو (بی­‌تا). المجموع شرح المهذب. بیروت: دارالفکر.