فقه مقارن

فقه مقارن

بازتحلیل جایگاه فقه اهل‌سنت در روش اجتهادی امام خمینی با تأکید بر کتاب البیع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد سطح 2 و 3، حوزه علمیه خراسان، مشهد، ایران
2 استاد درس خارج فقه، حوزه علمیه خراسان، مشهد، ایران
3 دانشیار، گروه فقه و حقوق امامیه، دانشکده فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
چکیده
در عرصه اجتهاد شاید در نگاه نخست به نظر آید که بررسی فقه اهل‌سنت از اهمیت چندانی در استنباط برخوردار نیست؛ اما باید گفت که عملیات استنباط، بدون مراجعه به فقه اهل‌سنت در مواضع نیاز بدانها در غالب موارد و به‌ویژه در مسائل پیچیده‌تر و دارای ابعاد بیشتر تقریباً بی‌‌‌معنا بوده و باید آن را کوششی بی‌حاصل محسوب کرد. از مزایای پرداختن به فقه اهل‌سنت، تسهیل اجتهاد، افزایش کیفیت اجتهاد و کاهش خطا در اجتهاد است. بر این اساس پژوهش حاضر به نحو مشخص با هدف تبیین و تحلیل جایگاه فقه اهل‌سنت در روش اجتهادی امام خمینی صورت گرفته است. پژوهش فرارو با روش توصیفی ـ تحلیلی مشخص کرده است که فقیهان اهل‌سنت را باید به دو دسته کلان تقسیم کرد: 1- فقهای اهل‌سنت در عصر معصومان 2- فقهای اهل‌سنت پس از عصر معصومان؛ چرا که اقوال هر یک از این دو دسته دارای کاربردهای خاص خود در استنباط است. بر پایه‌ یافته‌های این پژوهش در فرایند استنباط می‌بایست بین روایتهای تعلیمی و افتایی تفاوت قائل شد چرا که برای فهم روایتهای افتایی معصومان حتماً باید فضای صدور و ذهنیت راوی و جوّ غالب را مدنظر قرار داد که در این صورت شناخت فقه اهل‌سنت ضروری است اما این سلسله امور خیلی نمی‌تواند در فهم روایتهای تعلیمی تأثیرگذار باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

بازتحلیل جایگاه فقه اهل‌سنت در روش اجتهادی امام خمینی با تأکید بر کتاب البیع

نویسندگان English

Kazem Ebrahimzadeh Bakhtabad 1
Hamid Derayati 2
Ahmad Moballeghi 3
1 Teacher of Level 2 & 3, Khorasan Seminary, Mashhad, Iran
2 Teacher of Outside Jurisprudence Course, Khorasan Seminary, Mashhad, Iran
3 Associate Professor, Department of Imami Jurisprudence and Law, Faculty of Islamic Jurisprudence and Law, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
قرآن کریم.
ابن­‌بابویه، محمد بن علی (بی­‌تا). علل الشرائع. قم: کتابفروشی داوری.
همو (1403ق). معانی الأخبار. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌زهره حلبی، حمزة بن علی (1417ق). غنیة النزوع الی علمی الأصول و الفروع. قم: مؤسسه امام صادق.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1366ق). رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
ابن­‌قیم جوزیه، محمد بن ابی­‌بکر (1411ق). إعلام الموقعین عن رب العالمین. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن­‌مازه، محمود بن احمد (1424ق). المحیط البرهانی فی الفقه النعمانی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبدالله (بی‌تا). حلیة الأولیاء. بیروت: بی‌نا.
اصفهانی، مهدی (1396ش). الافتاء و التقلید المواهب السنیة الصوارم العقلیة. قم: مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1428ق). فرائد الأصول. قم: مجمع اندیشه اسلامى‌.‏
همو (1415ق). کتاب الطهارة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
همو (1411ق). کتاب المکاسب. قم: دارالذخائر.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1422ق). صحیح البخاری. دمشق: دارطوق النجاة.
بروجردی، مرتضی (1365ش). مستند العروة الوثقی (تقریرات درس سید ابوالقاسم خویی). قم: لطفی.
جزایری، محمدجعفر (1416ق). هدی الطالب الی شرح المکاسب. بی‌جا: طلیعة النور.
جزیری، عبدالرحمن (1419ق). الفقه علی المذاهب الأربعة. بیروت: دارالثقلین.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حلی، حسن بن یوسف (1413ق). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت.
خمینی، سید روح‌الله (1392ش). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خویی، سید ابوالقاسم (1417ق). مصباح الفقاهة. قم: مؤسسه انصاریان.
دارالتقریب بین المذاهب الإسلامیة بالقاهرة (1411ق). رسالة الإسلام. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
ذهبی، محمد بن احمد (بی‌تا). سیر أعلام النبلاء. بیروت: مؤسسة الرسالة.
زرکلی، خیرالدین (بی‌تا). الأعلام. بیروت: دارالعلم للملایین.
سبزوارى، محمدباقر بن محمدمؤمن (1423ق). کفایة ­الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ابوجیب، سعدی (1408ق). القاموس الفقهی لغةً و اصطلاحاً. دمشق: دارالفکر.
سیستانی، سید علی (1398ش). الربا. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
همو (1441ق). تعارض الأدلة و اختلاف الحدیث. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
همو (1415ق). منهاج الصالحین. قم: مکتب آیة­الله العظمی السید السیستانی.
شاشی، محمد بن احمد (1980م). حلیة العلماء فی معرفة مذاهب الفقهاء. عمان: مکتبة الرسالة الحدیثة.
شبیری زنجانی، سید موسی (بی‌تا). کتاب الحج. قم: مرکز فقهی امام محمد باقر.
شریف مرتضی، علی بن حسین (1415ق). الإنتصار فی انفرادات الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طوسی، محمد بن حسن (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
غروی اصفهانی، محمدحسین (1427ق). حاشیة کتاب المکاسب. قم: ذوی القربی.
فاضل لنکرانی، محمد (1420ق). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
فاضل هندی، محمد بن حسن (1416ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فرامرز قراملکی، احد (1387ش). روش‌شناسی مطالعات دینی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مبلغی، احمد (1398ش). درس خارج و گامهای اجتهاد. قم: اشراق حکمت.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1413ق). الخراجیات (قاطعة اللجاج فی تحقیق حل الخراج). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1407ق). المعتبر فی شرح المختصر. قم: مؤسسه سیدالشهداء.
مغنیه، محمدجواد (1421ق). الفقه على المذاهب الخمسة. بیروت: دارالتیار الجدید.
مفید، محمد بن محمد (1413ق). الأمالی. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
همو (1410ق). المقنعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن (1413ق). جامع الشتات فی اجوبة السؤالات. تهران: کیهان.
نجفی، محمدحسن (1421ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. قم: دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل­‌بیت.