فقه مقارن

فقه مقارن

تحلیل فقهی نقش حاکم در پول بودن رمزارزها از دیدگاه مذاهب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
2 استاد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیار، گروه فلسفه و عرفان اسلامی، دانشکده ادیان و معارف اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
چکیده
این مقاله نقش و جایگاه حاکم را در تعیین وضعیت پول و به‌ویژه اعتباردهی به بیت کوین و ارزهای دیجیتال از منظر شش مکتب فقهی اسلامی بررسی می‌کند. ابتدا مفهوم پول و مسئولیت حاکم در تکوین «نقدیت» و پول بودن تبیین شده و سپس دیدگاه تفصیلی هر یک از مذاهب فقهی در خصوص دخالت حاکم در اعتبار رمزارزها و امکان به رسمیت شناختن آنها به عنوان پول رسمی در نظام اسلامی تحلیل می‌گردد. مقاله با بررسی نظرات فقهی معاصر، به این نتیجه می‌رسد که مذاهب فقهی به اجماع، اختیارات ویژه‌ای برای حاکم در مشروعیت یا عدم مشروعیت به پول بودن رمزارزها قائل‌اند. از این‌رو چنانچه بیت کوین یا ارزهای دیجیتال با رأی صریح حاکم اسلامی به عنوان پول شناخته شوند، تمام آثار شرعی و حقوقی پول بر آن مترتب خواهد شد، حتی پیش از آنکه به عرف عمومی مقبولیت یابد و برعکس در صورت عدم تأیید حاکم، از دیدگاه جمهور فقهای مذاهب اسلامی هیچ‌گونه مقبولیت شرعی نخواهند داشت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

تحلیل فقهی نقش حاکم در پول بودن رمزارزها از دیدگاه مذاهب اسلامی

نویسندگان English

Mohammad Mahmoudi 1
Abedin Momeni 2
Majid Ghorbanali Doolabi 3
1 PhD student at Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Islamic Jurisprudence and Law, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Tehran University , Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Mysticism, Faculty of Religions and Islamic teachings, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
ابن­‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1425ق). مجموع فتاوى شیخ الإسلام احمد بن تیمیة. مدینه: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
ابن­‌خلدون، عبدالرحمن بن محمد (بی­‌تا). المقدمة. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
ابن­‌رشد، محمد بن احمد (1975م). بدایة المجتهد و نهایة المقتصد. بیروت: دارالمعرفة.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1386ق). رد المحتار علی الدر المختار. قاهره: مطبعة مصطفی البابی الحلبی.
ابن­‌فارس، احمد بن فارس (1399ق). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌فراء، محمد بن حسین (1421ق). الأحکام السلطانیة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن­‌قیم جوزیه، محمد بن ابی­‌بکر (1411ق). إعلام الموقعین عن رب العالمین. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن‌­مرتضی، احمد بن یحیی (1975م). البحر الزخار الجامع لمذاهب علماء الأمصار. بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن­‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر؛ دارصادر.
ابویوسف، یعقوب بن ابراهیم (بی­‌تا). الخراج. قاهره: المکتبة الأزهریة.
آملی، محمدتقى (1384ق). مصباح الهدى فی شرح العروة الوثقى. تهران: مؤلف.
بشاری، محمد (1445ق). المعلمة المصریة للعلوم الإفتائیة. قاهره: بی‌نا.
بیضانی، هیثم اسماعیل محمد قاید، و شمسان، عبدالرحمن عبدالله (2024م). النقود الافتراضیة و مشروعیتها فی القانون الیمنی. مجلة جامعة صنعاء للعلوم الإنسانیة، 2(2)، 17-57. doi: 10.59628/jhs.v2i2.181
ترحینی عاملى، سید محمدحسن (1427ق). الزبدة الفقهیة فی شرح الروضة البهیة. قم: دارالفقه.
جوادی آملی، عبدالله (1383ش). ولایت فقیه؛ ولایت فقاهت و عدالت. قم: اسراء.
حلی، حسن بن یوسف (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت.
خطیب شربینی، محمد بن احمد (1425ق). الإقناع فی حل الفاظ ابی­‌شجاع. بیروت: دارالکتب العلمیة.
خمینی، سید روح­‌الله (1421ق). تحریر الوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
همو (1386ش). تحریر الوسیله (ترجمه علی اسلامی). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
خن، مصطفی، بغا، مصطفی، و شربجی، علی (1413ق). الفقه المنهجی علی مذهب الإمام الشافعی. دمشق: دارالقلم.
سایت پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (www.mbri.ac.ir).
سایت دارالافتاء المصریة (www.dar-alifta.org).
سایت الهیئة العامة للشؤون الإسلامیة و الأوقاف الإماراتیة (www.awqaf.ae).
سرخسی، محمد بن احمد (1414ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفة.
سنامی حنفی، عمر بن محمد (1401ق). نصاب الاحتساب. بی‌جا: بی‌نا.
شاطری، محمد بن احمد (1418ق). شرح الیاقوت النفیس. بی‌جا: دار­الحاوی.
شهید ثانی، زین‌­الدین بن علی (1413ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
عبدالحمید، نظام­الدین (1430ق). دراسات و أبحاث فی العقیدة و التفسیر و الفقه المقارن و أصوله. بیروت: دارالمعرفة.
عجری، علی بن محمد (1412ق). المقاصد الصالحة فی الفتاوى الواضحة. صنعاء: دارالحکمة الیمانیة.
غزالی، محمد بن محمد (بی­‌تا). المستصفی من علم الأصول. تهران: دارالقلم.
فاضل لنکرانى، محمد (1387ش). تفصیل الشریعة ـ الغصب، إحیاء الموات، المشترکات و اللقطة. قم: مرکز فقهى ائمه اطهار.
قلعه‌جی، محمد رواس، و قنیبی، حامد صادق (1408ق). معجم لغة الفقهاء. بیروت: دارالنفائس.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (1406ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دارالکتب العلمیة.
مالک بن انس (1415ق). المدونة الکبری. ریاض: مطبعة السعادة.
ماوردی، علی بن محمد (1405ق). الأحکام السلطانیة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
مروی، جواد (1401ش). فقه رمزارزها. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
مصطفى، ابراهیم، زیات، احمد حسن، عبدالقادر، حامد، و نجار، محمدعلی (1409ق). المعجم الوسیط. قاهره: دارالدعوة.
مصلح، خالد بن عبدالله (1442ق). أصول فی المعاملات المالیة المعاصرة. ریاض: مکتبة الرشد.
مصنف، أبوبکر بن هدایة­الله (1400ش). الوضوح شرح المحرر فی فقه الإمام الشافعی. تهران: احسان.
نجفی، محمدحسن (بی­‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نووی، یحیی بن شرف (1997م). المجموع شرح المهذب. بیروت: دارالفکر.