فقه مقارن

فقه مقارن

تحلیل انتقادی مواجهه فقهای مذاهب اسلامی با موضوع وظیفه شوهر در پرداخت هزینه درمان بیماریهای صعب العلاج زوجه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
یکی از وظایف مالی شوهر نسبت به زوجه، پرداخت نفقه است. فقیهانی، شمار نفقات را محدود دانسته و فقیهانی دیگر ضابطه پرداخت آن را نیازهای زوجه دانسته‌اند. با این وجود، برخی بر این باورند که پرداخت هزینه درمان بیماریهای صعب‌العلاج زوجه بر عهده شوهر نیست. این پژوهش به روش اکتشافی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع اسنادی در پی یافتن و تحلیل حکم فقهی مسئولیت شوهر در برابر هزینه‌ درمانی بیماریهای سخت زوجه است. برای دست یافتن به این هدف، در گام نخست، ادله ادعایی دیدگاه باورمندان به عدم وجوب، تقریر و نقد شده است. در گام بعدی، مجموعه آموزه‌های اسلامی پیرامون حقوق زن با رویکرد تأکید اسلام به تحکیم نهاد خانواده بررسی شده است. فرضیه پژوهش آن است که به دلایل ذیل پرداخت هزینه‌های پیش‌گفته به نحو الزامی بر عهده شوهر است: عموم ادله معاشرت به معروف و قوامیت مرد، ادله نهی از سختگیری بر زوجه، اقتضای مسئولیت مرد در برابر عائله، روایات بیانگر عدم انحصار، قیاس اولویت و سیره متشرعه. جان‌مایه این موارد بر ارائه مفهومی نوین از نفقه بر اساس نیازهای واقعی زوجه و توان شوهر استوار هستند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

تحلیل انتقادی مواجهه فقهای مذاهب اسلامی با موضوع وظیفه شوهر در پرداخت هزینه درمان بیماریهای صعب العلاج زوجه

نویسنده English

Alborz Mohaghegh Garfami
PhD student in Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
قرآن کریم.
ابن­‌ادریس حلی، محمد بن منصور (1387ش). ‌موسوعة ابن‌إدریس الحلی. قم: دلیل ما.
ابن­‌بابویه، محمد بن علی (1378ق). عیون أخبار الرضا. تهران: جهان.
همو (1413ق). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌براج، عبدالعزیز بن نحریر (1406ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌تیمیه، عبدالسلام بن عبدالله (1404ق). المحرر فی الفقه علی مذهب الإمام احمد بن حنبل. ریاض: مکتبة المعارف.
ابن­‌جزی کلبی، محمد بن احمد (بی­‌تا). القوانین الفقهیة فی تلخیص مذهب المالکیة. بی­‌جا: مطبعة النهضة نباس.
ابن­‌جنید اسکافی، محمد بن احمد (1416ق). مجموعة فتاوی ابن­‌الجنید. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌حمزه طوسی، محمد بن علی (1408ق). الوسیلة الی نیل الفضیلة. قم: کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی.
ابن­‌درید ازدی، محمد بن حسن (1988م). جمهرة اللغه. بیروت: دارالعلم للملایین.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1412ق). رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌عاشور، محمدطاهر بن محمد (1420ق). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابن­‌فارس، احمد بن فارس (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (بی­‌تا). المقنع فی فقه الإمام احمد. قاهره: مکتبة السلفیة.
ابن­‌مفلح، محمد بن مفلح (1422ق). کتاب الفروع و معه تصحیح الفروع. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن­‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر؛ دارصادر.
ابن­‌نجیم مصری، زین­‌الدین بن ابراهیم (بی‌تا). البحر الرائق شرح کنز الدقائق. بیروت: دارالمعرفة.
اراکی، محمدعلی (1413ق). رسالتان فی الإرث و نفقة الزوجة. قم: بی­‌نا.
ازهری، محمد بن احمد (1421ق). تهذیب اللغة. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
اشتهاردی، علی­‌پناه (1417ق). مدارک العروة. قم: اسوه.
اصفهانى، سید ابوالحسن (1393ش). وسیلة النجاة. قم: مهر استوار.
آل‌عصفور، حسین بن محمد (بی‌تا). الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع. قم: میرزا محسن آل‌عصفور.
الفقی، عمرو عیسی (2005م). الموسوعة الشاملة فی الأحوال الشخصیة. اسکندریه: المکتب الجامعی الحدیث.
انصاری، زکریا بن محمد (بی­‌تا). اسنی المطالب فی شرح روض الطالب. بیروت: دارالکتاب الإسلامی.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1415ق). کتاب النکاح. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
بادینی، حسن، و عباسی، سمیه (1396ش). ارزیابی مسئولیت مدنی و مقررات‌ ایمنی در پیشگیری از فعالیتهای خطرآفرین. مجله حقوقی دادگستری، 81(99)، 31-58. doi: 10.22106/jlj.2017.29207
بحرانی، یوسف بن احمد (1405ق). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
بلتاجی، محمد (1427ق). دراسات فی الأحوال الشخصیة. قاهره: دارالسلام.
بهوتی، منصور بن یونس (1402ق). کشاف القناع عن متن الإقناع. بیروت: دارالفکر.
تبریزی، جواد (1426ق). منهاج الصالحین. قم: مدین.
ثلایی، یوسف بن احمد (1423ق). تفسیر الثمرات الیانعة و الأحکام الواضحة القاطعة. صعده: مکتبة التراث الإسلامی.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1368ش). حقوق خانواده. تهران: گنج دانش.
حجاوی، موسی بن احمد (بی­‌تا). الإقناع فی فقه الإمام احمد بن حنبل. بیروت: دارالمعرفة.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حسن، زکی (1429ق). فقه النفقة: نفقة الزوجة الدائمة. بیروت: دارالقاری.
حسینی روحانی، سید محمدصادق (1383ش). استفتائات. قم: حدیث دل.
همو (1429ق). فقه الصادق. قم: منشورات اجتهاد.
حسینی سیستانی، سید علی (1401ق). توضیح المسائل جامع. مشهد: دفتر مؤلف.
حسینی شیرازی، سید محمد (1402ق). الفقه. بیروت: دارالعلوم.
حکیم، سید محسن (1374ش). مستمسک العروة الوثقی. قم: مؤسسه دارالتفسیر.
حکیم، سید محمدسعید (1417ق). مصباح المنهاج (الطهارة). بیروت: مؤسسة المنار.
همو (1425ق). منهاج الصالحین. نجف: دارالهلال.
حلی، حسن بن یوسف (1410ق). ارشاد الأذهان الى أحکام الإیمان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
همو (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق.
همو (1412ق). منتهى المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
خطیب شربینی، محمد بن احمد (1415ق). الإقناع فی حل الفاظ ابی­‌شجاع. بیروت: دار­الفکر.
همو (1421ق). مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج. بیروت: دارالفکر.
خمینی، سید روح­‌الله (1392ش). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خویی، سید ابوالقاسم (1410ق). منهاج الصالحین. قم: مدینة العلم.
همو (1418ق). موسوعة الإمام الخوئی‌. قم: مؤسسه احیاء آثار امام خویی.
درویش، محیی­‌الدین (1415ق). إعراب القرآن الکریم و بیانه. بیروت: الیمامة؛ دار ابن‌کثیر؛ حمص: دارالإرشاد.
دمیاطی، عثمان بن محمد (بی­‌تا). اعانة الطالبین علی حل الفاظ فتح المعین. بیروت: دارالفکر.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالقلم؛ بیروت: الدار الشامیة.
رشید رضا، محمد (1414ق). تفسیر المنار. بیروت: دارالمعرفة.
زبیدی حنفی، ابوبکر بن علی (1322ق). الجوهرة النیرة. قاهره: المطبعة الخیریة.
زحیلی، محمد مصطفی (1427ق). القواعد الفقهیة و تطبیقاتها فی المذاهب الأربعة. دمشق: دارالفکر.
زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی.
زیدان، عبدالکریم (1420ق). المفصل فی أحکام المرأة و البیت المسلم فی الشریعة الإسلامیة. بیروت: مؤسسة الرسالة.
سبحانی، جعفر (1429ق). رسائل فقهیة. قم: مؤسسه امام صادق.
سبزواری، سید عبدالأعلی (1413ق). مهذب الأحکام. قم: مؤسسه المنار.
سبزوارى، محمدباقر بن محمدمؤمن (1381ش). کفایة الفقه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
سرخسی، محمد بن احمد (1421ق). المبسوط. بیروت: دارالفکر.
سلار دیلمی، حمزة بن عبدالعزیز (1404ق). المراسم العلویة. قم: منشورات الحرمین.
سند، محمد (1429ق). سند العروة الوثقى (کتاب النکاح). قم: باقیات.
سیفی، علی­‌اکبر (1387ش). دلیل تحریر الوسیلة (الأسرة). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
همو (بی­‌تا). دلیل تحریر الوسیلة (النکاح). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
شهید ثانی، زین‌­الدین بن علی (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتابفروشی داوری.
همو (1413ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
صادقی تهرانی، محمد (1378ش). رساله توضیح المسائل نوین. تهران: امید فردا.
همو (1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
صادقی، شهره (1398ش). نفقه زوجه در مذاهب خمسه. قم: بوستان کتاب.
صافی گلپایگانی، لطف­‌الله (1416ق). هدایة العباد. قم: دارالقرآن الکریم.
طباطبایی قمی، سید تقی (1418ق). مبانی منهاج الصالحین. بیروت: دارالسرور.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1388ش). العروة الوثقی. قم: مؤسسة السبطین.
طبرانی، سلیمان بن احمد (2008م). التفسیر الکبیر. امان: دارالکتب الثقافی.
طبرسی، فضل بن حسن (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
طوسی، محمد بن حسن (بی­‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
همو (1365ش). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
همو (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
عاصمی، عبدالرحمن بن محمد (1397ق). حاشیة الروض المربع شرح زاد المستقنع. بی‌جا: بی‌نا.
عسکری، ابوهلال (1400ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دارالآفاق الجدیدة.
فاضل لنکرانی، محمد (1428ق). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة (کتاب النکاح). قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
فاضل مقداد (سیوری حلی)، مقداد بن عبدالله (1425ق). کنز العرفان فی فقه القرآن. تهران: مرتضوی.
فاضل هندی، محمد بن حسن (1416ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فخررازی، محمد بن عمر (1420ق). التفسیر الکبیر. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
فراهیدى، خلیل بن احمد (1410ق). کتاب العین. قم: دارالهجرة.
فیض کاشانی، محمدمحسن بن شاه مرتضی (1395ش). مفاتیح الشرائع. تهران: مدرسه عالی شهید مطهری.
همو (1418ق). النخبة فی الحکمة العملیة و الأحکام الشرعیة. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
قرافی، احمد بن ادریس (1994م). الذخیرة. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
قرطبی، محمد بن احمد (1364ش). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصرخسرو.
قطب، سید (1425ق). فی ظلال القرآن. قاهره: دارالشروق.
کاتوزیان، ناصر (1375ش). حقوق مدنی (خانواده). تهران: یلدا.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (1402ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دارالکتاب العربی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1429ق). الکافی. قم: دارالحدیث.
گلپایگانی، سید محمدرضا (بی­‌تا). مجمع المسائل. قم: دارالقرآن الکریم.
ماوردی، علی بن محمد (1414ق). الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی و هو شرح مختصر المزنی. بیروت: دارالفکر.
همو (1418ق). کتاب النفقات. بیروت: دار ابن­‌حزم.
مجاهد، سید محمد (بی­‌تا). المناهل. قم: مؤسسه آل البیت.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
مرتاضی، احمد، و حاجی حسینی، حسین (1395ش). امکان‌سنجی شمول نفقه بر هزینه‌های درمانی و بهداشتی زن (با تأکید بر ماده 1107 قانون مدنی). مطالعات راهبردی زنان، 19(74)، 7-28. doi: 10.22095/JWSS.2017.49906
مرداوی، علی بن سلیمان (1415ق). الإنصاف فی معرفة الراجح من الخلاف. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مرغینانی، علی بن ابی­‌بکر (بی­‌تا). الهدایة فی شرح بدایة المبتدی. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مصطفوی، حسن (1430ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. بیروت: دارالکتب العلمیة.
مغنیه، محمدجواد (1421ق). الفقه على المذاهب الخمسة. بیروت: دارالتیار الجدید.
همو (1428ق). فقه الإمام الصادق. قم: مؤسسه انصاریان.
مفید، محمد بن محمد (1413ق). أحکام النساء. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر (1371ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
همو (1424ق). کتاب النکاح. قم: مدرسه امام علی بن ابی­‌طالب.
همو (1390ش). موسوعة الفقه الإسلامی المقارن. قم: مدرسه امام علی بن ابی­‌طالب.
منتظری، حسینعلی (1384ش). استفتائات. تهران: سایه.
نجفی، محمدحسن (1365ش). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
نوری همدانی، حسین (1434ق). الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر؛ بحوث فقهیة. قم: مهدی موعود.
نووی، یحیی بن شرف (1412ق). روضة الطالبین و عمدة المفتین. بیروت: المکتب الإسلامی.
وحید خراسانی، حسین (بی­‌تا). منهاج الصالحین. قم: مدرسه امام باقر.
هاشمی شاهرودی، سید محمود (1392ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل­‌بیت. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت.
یوسف­‌زاده، مرتضی (1390ش). حقوق مدنی 5. تهران: شرکت سهامی انتشار.