فقه مقارن

فقه مقارن

ملاک جنایت علیه بشریت و ادله حرمت آن در فقه مقارن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و حقوق جزا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
2 استاد، گروه فقه و حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
چکیده
مستحدثه بودن عنوان ارتکابی «جنایت علیه بشریت» در حقوق بین‌الملل، این سؤال را ایجاد می‌کند که ماهیت و ملاک آن در فقه چیست و چه ادله‌ای بر حرمت جنایت علیه بشریت در فقه مقارن وجود دارد. برای دست‌یافتن به جواب این پرسش، باید مفهوم بشریت در انسان‌شناسی فقهی کنکاش شود تا جنایت علیه او قابل تصور باشد. پژوهش حاضر با جمع‌آوری منابع کتابخانه‌ای از مذاهب اسلامی و به روش توصیفی ـ تحلیلی در پی پاسخ به پرسشی است که جنبه بنیادی و کاربردی در عرصه بین‌الملل دارد. با تدبر در منابع فقه چنین استنباط می‌شود که ماهیت جنایت علیه بشریت، هر آن چیزی است که با اهداف خلقت انسان بماهو انسان به معنی خلیفةالله در تضاد باشد. ملاک جنایت علیه بشریت در فقه مذاهب اسلامی این است که تهاجم گسترده و متعدد و عمدی به مقاصد ضروری شریعت یعنی دین، نفس، عقل، عِرض، نسب و مال صورت پذیرد که در اثر آن به ارزش و مقام انسانیت هجمه وارد می‌شود و در رسیدن انسانها به اهداف خلقت بشری مانع ایجاد می‌کند. ادله حرمت جنایت علیه بشریت در فقه مقارن، شامل آیات، روایات، قیاس، عرف و بنای عقلاست که بر حرمت آن و مشروعیت مجازات مرتکبین دلالت دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

ملاک جنایت علیه بشریت و ادله حرمت آن در فقه مقارن

نویسندگان English

Ali Akbar Rabiee 1
Seyed Abolghasem Naghibi 2
1 PhD student in Jurisprudence and Criminal Law, Faculty of Humanities, Shahid Motahari University, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Jurisprudence and Law, Faculty of Humanities, Shahid Motahari University, Tehran, Iran
قرآن کریم.
ابن­‌ابى­‌جمهور احسائی، محمد بن على (1410ق). الأقطاب الفقهیة على مذهب الإمامیة. قم: کتابخانه آیة‌الله مرعشی نجفی.
ابن­‌اللحام، علی بن محمد (1400ق). المختصر فی أصول الفقه علی مذهب الإمام احمد بن حنبل. مکه: جامعة الملک عبدالعزیز.
ابن­‌امیرالحاج، محمد بن محمد (1983م). التقریر و التحبیر فی شرح التحریر. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن­‌بابویه، محمد بن علی (1403ق). معانی الأخبار. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌براج، عبدالعزیز بن نحریر (1406ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌درید ازدی، محمد بن حسن (بی­‌تا). جمهرة اللغة. بیروت: دارالعلم للملایین.
ابن­‌عربی، محمد بن علی (1422ق). تفسیر ابن­‌عربی. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
ابن­‌فارس، احمد بن فارس (بی­‌تا). معجم مقاییس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابوداود سجستانی، سلیمان بن اشعث (1420ق). سنن ابی­‌داود. قاهره: دارالحدیث.
ابوالصلاح حلبی، تقی‌الدین بن نجم‌الدین (1403ق). الکافی فی الفقه. اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی.
ازهری، محمد بن احمد (بی­‌تا). تهذیب اللغة. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
آلوسی، محمود بن عبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
آمدی، علی بن ابی‌علی (1402ق). الإحکام فی أصول الأحکام. بیروت: المکتب الإسلامی.
بغوی، حسین بن مسعود (1420ق). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
بیگ­‌زاده، ابراهیم، و میرزاده، منا (1394ش). مقایسه شدت جرم و مجازات جنایات علیه بشریت و جنایات جنگی. تحقیقات حقوقی، 18(71)، 43-73.
پورسعید، رامین، حمزه، قاسم، و انصاری، ولی­الله (1399ش). تأملات حقوق بشری جنایت علیه بشریت با محوریت شکنجه (موضوع صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی). حقوق پزشکی، 14(ویژه‌نامه حقوق بشر و حقوق شهروندی)، 59-71.
جوادی آملی، عبدالله (1381ش). حقوق بشر از نگاه اسلام و غرب. رواق اندیشه، (9)، 5-26.
جوهرى، اسماعیل بن حماد (بی­‌تا). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین.
حکیم، سید محمدتقی (1431ق). الأصول العامة للفقه المقارن. قم: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة.
حلی، حسن بن یوسف (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق.
همو (1431ق). خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال. قم: نشر فقاهت.
دهخدا، علی­‌اکبر (1377ش). لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالقلم؛ بیروت: الدار الشامیة.
زحیلی، محمد مصطفی (1427ق). الوجیز فی أصول الفقه الإسلامی. دمشق: دارالخیر.
زحیلی، وهبه (1418ق). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. بیروت: دارالفکر المعاصر.
زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی.
سبحانی، جعفر (1396ش). المبسوط فی أصول الفقه. قم: مؤسسه امام صادق.
سبکی، عبدالوهاب بن علی (1424ق). جمع الجوامع فی أصول الفقه. بیروت: دارالکتب العلمیة.
همو (1419ق). رفع الحاجب عن مختصر ابن­‌الحاجب. بیروت: عالم ‌الکتب.
سلار دیلمی، حمزة بن عبدالعزیز (1404ق). المراسم العلویة. قم: منشورات الحرمین.
سیناونی، حسن بن عمر (1928م). الأصل الجامع لإیضاح الدرر المنظومة فی سلک جمع الجوامع. تونس: مطبعة النهضة.
شاطبی، ابراهیم بن موسی (1417ق). الموافقات. مدینه: دار ابن­‌عفان.
شهید اول، محمد بن مکى (1400ق). القواعد و الفوائد. قم: کتابفروشی مفید.
شهید ثانی، زین­‌الدین بن على (1421ق). رسائل الشهید الثانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم‌.
طوسی، محمد بن حسن (1430ق). رجال الطوسی. قم. دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
همو (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتاب العربی.
طوفی، سلیمان بن عبدالقوی (1407ق). شرح مختصر الروضة. بیروت: مؤسسة الرسالة.
عمید، حسن (1389ش). فرهنگ فارسی عمید. تهران: راه رشد.
غریب، محمود محمد (1419ق). سلّم أخلاق النبوة. قاهره: دارالقلم.
غزالی، محمد بن محمد (1417ق). المستصفی من علم الأصول. بیروت: مؤسسة الرسالة.
فاضل مقداد (سیورى حلى)، مقداد بن عبدالله (1404ق). التنقیح الرائع لمختصر الشرائع. قم: کتابخانه آیة­الله مرعشى نجفی.
فخررازی، محمد بن عمر (1418ق). المحصول فی علم أصول الفقه. بیروت: مؤسسة الرسالة.
فناری، محمد بن حمزة (1427ق). فصول البدائع فی أصول الشرائع. بیروت: دارالکتب العلمیة.
قشیری، عبدالکریم بن هوازن (بی­‌تا). لطائف الإشارات. مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
کشی، محمد بن عمر (1424ق). إختیار معرفة الرجال. تهران: مرکز نشر آثار العلامة المصطفوی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
گلپایگانی، سید محمدرضا (1412ق). الدر المنضود فی أحکام الحدود. قم: دارالقرآن الکریم.
مالک بن انس (1425ق). الموطأ. ابوظبی: مؤسسة زاید بن سلطان آل نهیان.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (بی‌تا). حدود و قصاص و دیات. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
مسلم بن حجاج نیشابوری (1412ق). صحیح مسلم: قاهره: دارالحدیث.
مصطفوی، حسن (بی­‌تا). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. بیروت: دارالکتب العلمیة.
معین، محمد (1386ش). فرهنگ معین. تهران: آدنا.
مفید، محمد بن محمد (1413ق). المقنعة. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
نجاشی، احمد بن علی (1418ق). رجال النجاشی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
نخجوانی، نعمت­‌الله بن محمود (1999م). الفواتح الإلهیة و المفاتح الغیبیة. قاهره: دار رکابی.
Charter of the Nuremberg International Military Tribunal, 1945.
France, Great Britain, and Russia Joint Declaration, 24 May 1915.
https://www.presidency.ucsb.edu/documents/republican-party-platform-1856.
Rome Statute of the International Criminal Court, 1998.
Universal Declaration of Human Rights, 1948.
Universal Islamic Declaration of Human Rights, 1990.