فقه مقارن

فقه مقارن

چالشهای بیع اکانت بازیهای مجازی در فقه مذاهب اسلامی و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه فقه و حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
2 استادیار، گروه فقه و حقوق امامیه، دانشکده فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
چکیده
امروزه بازیهای مجازی اقتصادی را تشکیل می‌دهند که بخشی از آن در اختیار سازندگان آنهاست که می‌توان آن را اقتصاد اولیه نامید و بخش دیگری از آن در اختیار کاربران است که می‌توان از آن به اقتصاد ثانویه تعبیر کرد. اقتصاد ثانویه ناشی از ویژگی رقابتی بازیهای مجازی است که باعث می‌شود گیمرها به طرز باورنکردنی با یکدیگر در جست‌وجوی مزایای درون بازی رقابت کنند و به‌تبع با افزایش این مزایا و امتیازهای ناشی از آن، راه به‌سوی دنیای واقعی عرضه و تقاضا باز می‌شود که پول واقعی در آن نقش کلیدی ایفا می‌کند. هسته اولیه این اقتصاد را فروش اکانتها تشکیل می‌دهد. در این پژوهش بر آن هستیم با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای این هسته اولیه را بحث و کنکاش نماییم و به این سؤال پاسخ دهیم که آیا اساساً بیع اکانت بازیهای مجازی از دیدگاه فقه مذاهب اسلامی مشروع است؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در فروش اکانت بازیهای مجازی سه چالش جدی وجود دارد: چالش فقهی که شامل مالکیت، مالیت، عینیت و غرری، لهوی و قماری‌بودن است؛ چالش عملی که شامل احراز شرایط متعاقدین، نقض حریم خصوصی و مقررات شرکتهاست و در نهایت چالش نظری که شامل رژیم حقوق بشری است. از میان چالشهای مذکور، چالش مالکیت از میان چالشهای فقهی براساس آموزه‌های فقهی مذاهب اسلامی، نقض حریم خصوصی و مقررات شرکتها از میان چالشهای عملی، و چالش نظری مشکل جدی برای بیع اکانت بازیهای مجازی محسوب شده و تا زمانی که نتوان این چالشها را رفع کرد، عملاً فروش اکانت بازیهای مجازی با مانع جدی مواجه است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
ابن­‌ادریس حلی، محمد بن منصور (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1425ق). مجموع فتاوى شیخ الإسلام احمد بن تیمیة. مدینه: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
ابن­‌رشد، محمد بن احمد (1408ق). البیان و التحصیل. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
ابن­‌رشد حفید، محمد بن احمد (1425ق). بدایة المجتهد و نهایة المقتصد. قاهره: دارالحدیث.
ابن­‌شاس، عبدالله بن نجم (1423ق). عقد الجواهر الثمینة فی مذهب عالم المدینة. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1412ق). رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (1388ق). المغنی. قاهره: مکتبة القاهرة.
ابن­‌ملقن، عمر بن علی (1431ق). قواعد ابن­‌الملقن. ریاض: دار ابن­‌القیم.
ابن­‌نجیم مصری، زین­‌الدین بن ابراهیم (بی‌تا). البحر الرائق شرح کنز الدقائق. بیروت: دارالکتاب ‌الإسلامی.
اسماعیلی، محسن، و نریمانپور، مهدی (1402ش). مبانی حقوقی تبادل داده‌های شخصی (مطالعه تطبیقی در مقررات عمومی حفاظت از داده اتحادیه اروپا و حقوق ایران). حقوق اسلامی، 21(82)، 131-176. doi: 10.22034/ilaw.2023.708599
امامی، سید حسن (1377ش). حقوق مدنی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1415ق). کتاب المکاسب. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
بهاروندی، احمد (1388ش). بیان و اثبات تفاوت ماهوی «معاملات مبتنی بر غرر» و «قراردادهای پوشش ریسک» از منظر فقه امامیه. راهبرد یاس، 5(18)، 224-243.
جصاص، احمد بن علی (1415ق). أحکام القرآن. بیروت: دارالکتب ‌العلمیة.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1357ش). دائرة ­المعارف حقوق مدنی و حقوق تجارت. تهران: بنیاد راستاد.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حسینی زبیدی، محمد بن محمد (بی­‌تا). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
خمینی، سید روح‌الله (1421ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خویی، سید ابوالقاسم (بی­‌تا). مصباح الفقاهة. بی‌جا: بی­‌نا.
زاهدی، مهدی، و شریف­‌زاده، شیرین (1396ش). حمایت نظام حقوق مالکیت فکری از حقوق بازی‌باز کنش‌گر در بازیهای رایانه‌ای. دیدگاههای حقوق قضائی، 22(79و80)، 97-119.
زحیلی، وهبه (بی­‌تا). الفقه الإسلامی و أدلته. دمشق: دارالفکر.
زیلعی، عثمان بن علی (1313ق). تبیین الحقائق شرح کنز الدقائق و حاشیة الشلبی. قاهره: المطبعة الکبرى الأمیریة.
سبزوارى، محمدباقر بن محمدمؤمن (1423ق). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
سربازیان، مجید، و رنجبری، سهیلا (1394ش). مفهوم مالکیت و زمان انتقال آن در فقه امامیه، حقوق ایران و انگلیس. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 2(1)، 57-80. doi: 10.22091/csiw.2015.1021
سرخسی، محمد بن احمد (1414ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفة.
سرمدی، عباس، و حقیقت، صبا (1394ش). تحلیل حقوقی ریسک در نظام قراردادها با رویکردی بر نظر امام خمینی. پژوهشنامه متین، 17(67)، 97-124. dor: 20.1001.1.24236462.1394.17.67.5.9
سمرقندی، محمد بن احمد (1414ق). تحفة الفقهاء. بیروت: دارالکتب العلمیة.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی­‌بکر (1411ق). الأشباه و النظائر. بیروت: دارالکتب العلمیة.
شریف مرتضی، علی بن حسین (1405ق). رسائل الشریف المرتضی. قم: دارالقرآن الکریم.
شهید اول، محمد بن مکى (1400ق). القواعد و الفوائد. قم: کتابفروشی مفید.
شهیدی، مهدی (1387ش). حقوق مدنی 3: تعهدات. تهران: مجد.
صاوی، احمد بن محمد (بی‌تا). حاشیة الصاوی على الشرح الصغیر. بیروت: دارالفکر.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1421ق). حاشیة المکاسب. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
طوسی، محمد بن حسن (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
فراهیدى، خلیل بن احمد (بی­‌تا). کتاب العین. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
قرافی، احمد بن ادریس (بی­‌تا). انوار البروق فی انواء الفروق. بیروت: عالم الکتب.
کاتوزیان، ناصر (1395ش). عقود معین. تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (1402ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دارالکتاب العربی.
گرجی، ابوالقاسم (1369ش). مقالات حقوقی. تهران: دانشگاه تهران.
مافی، همایون، و ناصر، مهدی (1400ش). واکاوی مکانیسم احراز اهلیت متعاملین در پیاده سازی قراردادهای هوشمند در حقوق ایران. پژوهشهای بازرگانی، 25(98)، 279-320. doi: 10.22034/ijts.2021.245373
ماوردی، علی بن محمد (1419ق). الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی و هو شرح مختصر المزنی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
محسنی، محمدسالم (1394ش). نقد و بررسی ویژگیهای حقوق بشر. مجموعه مقالات سومین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی، ج6.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1409ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. تهران: استقلال.
مظفر، محمدرضا (بی­‌تا). حاشیة المظفر علی المکاسب. قم: حبیب.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
موسوی بجنوردی، سید محمدحسن (1391ق). القواعد الفقهیة. نجف: مطبعة الآداب.
نائینی، محمدحسین (1373ق). منیة الطالب فی حاشیة المکاسب. تهران: مکتبة المحمدیة.
نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1417ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
هدائی، علیرضا، سلطانی فرد، جواد، و محمدی، احمد (1403ش). بازپژوهی معناشناختی «قمار» در فقه امامیه. پژوهشهای فقهی، 20(3)، 193-211. doi: 10.22059/jorr.2023.356652.1009280
Dasgupta, Debastuti, & Sarkar, Soumyadeep (2022). Privacy: A myth in online gaming?. International Journal of Advanced Mass Communication and Journalism, 3(2), 38-47. doi: 10.22271/27084450.2022.v3.i2a.49
Finguerra-DuCharme, Dyan, Kohn, Felicity; Belhachmi, Abla (2024). Social Media Account Ownership: When a Business Relationship Breaks Down, Who Gets the Accounts?. New York Law Journal.
Sanders, Benjamin, Chen, Vivian, Zahra, Daniel, Dowland, Paul, Atkinson,   Shirley, Papadaki, Maria, & Furnell, Steven (2010). Online Addiction: Privacy Risks in Online Gaming Environments. Conference: MEDES '10: International ACM Conference on Management of Emergent Digital EcoSystems, Bangkok, Thailand. doi: 10.1145/1936254.1936275
Walker, Adam S. (2012). Who Owns Your Social Media Account?. NYSBA NY Business Law Journal, 16(1).