فقه مقارن

فقه مقارن

حکم تکلیفی حنث یمین عقدی از دیدگاه مذاهب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
چکیده
فقهای مذاهب اسلامی در حکم تکلیفی حنث یمین عقدی اختلاف‌نظر دارند. اگرچه در حکم اجمالی و کلی آن که وجوب عمل به یمین و حرمت حنث و وجوب کفاره است، اجماع نظر وجود دارد، اما سؤالی که به ذهن متبادر است این است که آیا همیشه نقض یمین حرام بوده و مستوجب کفاره است؟ یا اینکه در فقه اسلامی برای حنث یمین عقدی احکام تکلیفی دیگری در مصادیق متعدد آن وجود دارد؟ با بررسی آراء فقهی آنان فهمیده می‌شود که برخی از فقها حکم تکلیفی حنث یمین را با توجه به متعلق یمین تابع احکام خمسه و برخی دیگر تابع ایقاع و عدم ایقاع یمین دانسته‌اند. اختلاف‌نظری میان فقها در حکم به نهی مولوی یا ارشادی از حنث یمینی که متعلق آن راجح است (یعنی متعلق واجب، مستحب و مباحی که طرف یمین آن رجحان دارد) وجود ندارد و همگی حکم به وجوب کفاره در صورت حنث یمین با متعلق راجح کرده‌اند. اما محل اختلاف در متعلق مرجوح یمین عقدی است که در انعقاد یمین و بالتبع، حکم تکلیفی حنث آن اختلاف‌نظر وجود دارد. لذا با تعمق در نظرات و ادله آنها، دیدگاه اول که ایقاع یمین عقدی در متعلق راجح و حکم به حرمت حنث آن را و عدم ایقاع را در متعلق مرجوح و خروج آن تخصصاً از بحث یمین، ملاک حکم تکلیفی حنث یمین می‌داند، به قول صواب نزدیک‌تر است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

حکم تکلیفی حنث یمین عقدی از دیدگاه مذاهب اسلامی

نویسنده English

Mohammad Mahmoudi
PhD student in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Department of Imami Jurisprudence and Law, Faculty of Islamic Jurisprudence and Law, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
قرآن کریم.
ابن­‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1425ق). مجموع فتاوى شیخ الإسلام احمد بن تیمیة. مدینه: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
ابن‌حجر هیتمی، احمد بن محمد (1357ق). تحفة المحتاج فی شرح المنهاج. مصر: المکتبة التجاریة الکبری.
ابن­‌شحنة، احمد بن محمد (1393ق). لسان الحکام فی معرفة الأحکام. قاهره: مطبعة مصطفی البابی الحلبی.
ابن­‌عاشور، محمدطاهر بن محمد (1984م). التحریر و التنویر. تونس: الدار التونسیة.
ابن­‌عرفه، محمد بن محمد (1435ق). المختصر الفقهی. دبی: مؤسسة خلف أحمد الخبتور للأعمال الخیریة.
ابن­‌فارس، احمد بن فارس (1399ق). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (1388ق). المغنی. قاهره: مکتبة القاهرة.
ابن­‌کثیر، اسماعیل بن عمر (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن­‌ماجه قزوینی، محمد بن یزید (بی­‌تا). سنن ابن­‌ماجه. بی‌جا: دارإحیاء الکتب العربیة.
ابن‌مفلح، ابراهیم بن محمد (1418ق). المبدع فی شرح المقنع. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن­‌نجار، محمد بن احمد (1419ق). منتهى الإرادات. بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن­‌نجیم مصری، زین­‌الدین بن ابراهیم (بی‌تا). البحر الرائق شرح کنز الدقائق. بیروت: دارالکتاب ‌الإسلامی.
ابوداود سجستانی، سلیمان بن اشعث (بی­‌تا). سنن ابی­‌داود. بیروت: المکتبة العصریة.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1422ق). صحیح البخاری. دمشق: دارطوق النجاة.
بعلی، محمد بن ابی­‌الفتح (1423ق). المطلع على ألفاظ المقنع. جده: مکتبة السوادی.
بهوتی، منصور بن یونس (1414ق). دقائق اولی النهی لشرح المنتهی. بیروت: عالم الکتب.
ترمذی، محمد بن عیسی (1996م). سنن الترمذی. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
جزیری، عبدالرحمن بن محمد (1424ق). الفقه علی المذاهب الأربعة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
حجاوی، موسی بن احمد (بی­‌تا). الإقناع فی فقه الإمام احمد بن حنبل. بیروت: دارالمعرفة.
حصکفی، محمد بن علی (1423ق). الدر المختار شرح تنویر الأبصار و جامع البحار. بیروت: دارالکتب العلمیة.
حطاب، محمد بن محمد (1412ق). مواهب الجلیل فی شرح مختصر خلیل. بیروت: دارالفکر.
حلی، حسن بن یوسف (1410ق). نهایة الإحکام فی معرفة الأحکام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
خمینی، سید روح­‌الله (1392ش). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دمیری، محمد بن موسى (1425ق). النجم الوهاج فی شرح المنهاج. جده: دارالمنهاج.
رافعی قزوینی، عبدالکریم بن محمد (1417ق). العزیز شرح الوجیز المعروف بالشرح الکبیر. بیروت: دارالکتب العلمیة.
رحیبانى، مصطفى بن سعد (1415ق). مطالب اولی النهى فی شرح غایة المنتهى. بیروت: المکتب الإسلامی.
رملی، محمد بن احمد (1404ق). نهایة المحتاج الی شرح المنهاج. بیروت: دارالفکر.
زبیدی حنفی، ابوبکر بن علی (1322ق). الجوهرة النیرة. قاهره: المطبعة الخیریة.
زحیلی، وهبه (1409ق). الفقه الإسلامی و أدلته. دمشق: دارالفکر.
سبزوارى، محمدباقر بن محمدمؤمن (1423ق). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
شاطبی، ابراهیم بن موسی (1417ق). الموافقات. مدینه: دار ابن­‌عفان.
شریف مرتضی، علی بن حسین (1415ق). الإنتصار فی انفرادات الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
شنقیطی، محمدامین بن محمد (1415ق). أضواء البیان. بیروت: دارالفکر.
شهید ثانی، زین‌­الدین بن علی (1365ش). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
همو (1413ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
طبری، محمد بن جریر (بی­‌تا). جامع البیان فی تفسیر القرآن. مکه: دارالتربیة و التراث.
طوسی، محمد بن حسن (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
طیبی، حسین بن عبدالله (1417ق). الکاشف عن حقائق السنن. ریاض: مکتبة نزار مصطفى الباز.
عثیمین، محمد بن صالح (1435ق). تفسیر القرآن الکریم: سورة المائدة. ریاض: دار ابن­‌الجوزی.
عجیلی، سلیمان بن عمر (بی­‌تا). حاشیة الجمل علی شرح المنهج. بیروت: دارالفکر.
عمرانی، یحیى بن ابی­‌الخیر (1421ق). البیان فی مذهب الإمام الشافعی. جده: دارالمنهاج.
فاضل لنکرانی، محمد (1382ش). تفصیل الشریعة (الوقف و الصدقة و الوصیة و الأیمان و النذور و العهد و الکفارات و الصید و الذباحة). قم: مرکز فقه الأئمة الأطهار.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (1406ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دارالکتب العلمیة.
لخمی، علی بن محمد (1432ق). التبصرة. قطر: وزارة الأوقاف و الشؤون الإسلامیة.
ماوردی، علی بن محمد (1419ق). الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی و هو شرح مختصر المزنی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
مرغینانی، علی بن ابی­‌بکر (بی­‌تا). الهدایة فی شرح بدایة المبتدی. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مسلم بن حجاج نیشابوری (1374ق). صحیح مسلم. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
معلوف، لویس (1415ق). المنجد فی اللغة و الأعلام. بیروت: دارالمشرق.
معین، محمد (1371ش). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
نجفی، محمدحسن (بی­‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نوری، حسین بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسة آل البیت.
نووی، یحیی بن شرف (1412ق). روضة الطالبین و عمدة المفتین. بیروت: المکتب الإسلامی.
هاشمی شاهرودی، سید محمود (1382ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل­‌بیت. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل­‌بیت.