فقه مقارن

فقه مقارن

بازپژوهی فقهی حدود اختیارات زوج در طلاق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و حقوق امامیه دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی
2 کارشناس ارشد فقه مقارن و حقوق خصوصی اسلامی دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی
چکیده
زوج در تصمیم به گسست پیمان زناشویی ولایت دارد، بدان معنا که هر زمان اراده کند می­‌تواند همسر خود را طلاق دهد، بدون آنکه لازم باشد برای توجیه تصمیم خویش دلیل و عذر آورد. باور به مطلق بودن حق طلاق مرد از معدود نظراتی است که در گستره آراء فقهی با آن مخالفت جدی نشده است. در گزاره­‌های فقهی امامیه ضمن تأکید بر حق مطلق زوج در طلاق، تلاش شده است تنها به عنوان دستوری اخلاقی و غیرالزام­‌آور، از طلاقهای بی­‌دلیل پرهیز داده شود. بالعکس در گفتمان فقهی اهل­‌سنت با طرح دلایل متعدد، بر لزوم تعریف مقید و محدود از حق طلاق و سخت­‌گیری در اعمال آن تأکید شده است. با وجود این، آراء فقهی ایشان در نتیجه به آراء فقهی امامیه نزدیک شده و در عمل نتوانسته­‌اند به این مهم ملتزم گردند که زوج برای طرح دعوی طلاق مکلف به توجیه خواسته خویش است. این پژوهش مکتوبات فقهی پیرامون اصل حق طلاق را در منابع فقهی امامیه و اهل­‌سنت، مطالعه نموده است تا از رهگذر تحلیل آنها بتوان فرضیه منتخب را تقویت کرد. بر اساس یافته­‌های این تحقیق حق طلاق زوج متوقف بر وجود و اثبات عذر موجهی است که بقای زندگی مشترک را برای او دشوار کرده است. بنابراین زوج نمی‌تواند بی‌دلیل همسر خود را طلاق دهد، مگر آنکه بتواند رضای او را در طلاق جلب کند و بدین ترتیب دعوی طلاق خود را تصحیح کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Jurisprudence re-examination of the powers of the husband in divorce

نویسندگان English

Shakiba Amirkhani 1
Marziye Qara Sheikh Bayat 2
1 Assistant Professor at International University of Islamic Denominations
2 MA at International University of Islamic Denominations
چکیده English

The husband has discretion in deciding to break the marriage contract, which means that he can divorce his wife whenever he wants, without having to give reasons and excuses to justify his decision. Belief in the absolute right of a man to divorce is one of the few opinions that have not been seriously opposed in the field of jurisprudence. In the jurisprudence of the Imamiyyah, while emphasizing the absolute right of the couple in divorce, efforts have been made to avoid divorces without reasons only as a moral and non-binding order. On the contrary, in the jurisprudential discourse of Sunni, the need for a binding and limited definition of the right to divorce and strictness in its application has been emphasized by presenting several reasons. In spite of this, their jurisprudential opinions are as a result close to the jurisprudential opinions of the Imamiyyah and in practice they have not been able to adhere to the important point that a husband is obliged to justify his request in order to file a divorce case. This research has studied jurisprudential writings about the principle of the right to divorce in Imamiyyah and Sunni jurisprudential sources, so that through their analysis, the selected hypothesis can be strengthened. According to the findings of this research, the right of a husband to divorce depends on the existence and proof of a valid excuse that has made it difficult for him to live together. Therefore, a husband cannot divorce his wife for no reason, unless he can get her consent in the divorce and thus correct his divorce claim.

کلیدواژه‌ها English

Jurisprudence re-examination
right to divorce
husband
Prompt excuse
قرآن کریم.
ابن­‌اثیر جزری، مبارک بن محمد (1399ق). النهایه. بیروت: المکتبه العلمیه.
ابن­‌بابویه، محمد بن علی (1413ق). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1412ق). رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌فارس، احمد بن فارس (1410ق). معجم مقاییس اللغه. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (1388ق). المغنی. قاهره: مکتبة القاهرة.
ابن­‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر؛ دارصادر.
اصفهانی، محمدحسین (1419ق). حاشیة کتاب المکاسب. قم: ذوی القربی.
امامی، اسدالله (1374ش). حقوق خانواده. تهران: دانشگاه تهران.
امامی، سید حسن (بی­‌تا). حقوق مدنی. تهران: اسلامیه.
بروجردی، سید حسین (1415ق). جامع احادیث الشیعه فی احکام الشریعه. قم: مهر.
بهوتی، منصور بن یونس (بی­‌تا). کشاف القناع عن متن الإقناع. بیروت: دارالکتب العلمیه.
تجویری، محمد بن ابراهیم (1431ق). مختصر الفقه الاسلامی فی ضوء القرآن و السنه. ریاض: دار أصداء المجتمع.
جرجانی، علی بن محمد (1403ق). التعریفات. بیروت: دارالکتب العلمیه.
جزیری، عبدالرحمن (1424ق). الفقه علی المذاهب الأربعة. بیروت: دارالکتب العلمیه.
جوهرى، اسماعیل بن حماد (1410ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حسینی زبیدی، محمد بن محمد (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
خطیب شربینی، محمد بن احمد (1415ق). مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج. بیروت: دارالکتب العلمیه.
خن، مصطفی، بغاء، مصطفی، و شربجی، علی (1413ق). الفقه المنهجی علی مذهب الإمام الشافعی. دمشق: دارالقلم.
رازی، محمد بن ابی­‌بکر (1420ق). مختار الصحاح. بیروت: المکتبه العصریه.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالقلم؛ بیروت: الدار الشامیة.
زحیلی، وهبه (بی­‌تا). الفقه الإسلامی و ادلته. دمشق: دارالفکر.
شهید ثانی، زین‌­الدین بن علی (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتاب‌فروشی داوری.
عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن (بی­‌تا). معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة. قاهره: دارالفضیله.
قلعه‌جی، محمد رواس، و قنیبی، حامد صادق (1408ق). معجم لغة الفقهاء. بیروت: دارالنفائس.
قلی­‌زاده، احمد (1379ش). واژه­‌شناسی اصطلاحات اصول فقه. تهران: بنیاد پژوهشهای علمی فرهنگی نورالاصفیاء.
کاتوزیان، ناصر (1388ش). دوره حقوق مدنی: خانواده. تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (1406ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دارالکتب العلمیه.
کلینی، محمد بن یعقوب (1429ق). الکافی. قم: دارالحدیث.
مقدسی، عبدالرحمن بن محمد (بی­‌تا). الشرح الکبیر على متن المقنع. بیروت: دارالکتاب العربی.
نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نوری، حسین بن محمدتقی (بی­‌تا). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل البیت.
هاشمى شاهرودى، سید محمود (1426ق). فرهنگ فقه. قم: مؤسسه دائرة­المعارف فقه اسلامی.
یوسفی گنابادی، محمدحسین (1430ق). اصول الشیعه لإستنباط احکام الشریعه. قم: اعتماد.