Fiqhe Moqaran

Fiqhe Moqaran

Induction of an Epistemological Method in Discovering the Objectives of the Sharia from the Perspectives of Ibn Taymiyyah and al-Shāṭibī

Document Type : Research Paper

Authors
Saeid Karimi 1
Mohammad Aghajani 2
1 PhD student, Faculty of Literature and Humanities, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 M.A. Student, Faculty of Law, Mofid University, Qom, Iran
10.22034/fm.2024.453503.2103
Abstract
One of the methods for discovering the objectives of the Sharia, as an epistemological approach, is induction (Istiqrāʾ). The aim of the present article is to explain and analyze induction from the perspectives of Ibn Taymiyyah and al-Shāṭibī. Both scholars are among the theorists of Maqāṣid al-sharīʿa who attribute particular value and significance to the inductive method, such that Ibn Taymiyyah is regarded as an authority in induction, and al-Shāṭibī refers to inductive reasoning in more than one hundred instances in his work al-Muwāfaqāt. Through induction within the Sharia, the threefold categories of interests—necessities (Ḍarūriyyāt), needs (Ḥājiyyāt), and embellishments (Taḥsīniyyāt)—as well as the five fundamental objectives of the Sharia, namely the preservation of religion, life, intellect, lineage, and property, are identified. The inductive method operates by examining individual pieces of evidence and narrations to arrive at general principles and conclusions that are not explicitly stated in the textual sources; rather, they are established in a manner analogous to Tawātur Maʿnawī (conceptual mass transmission), such as the well-known attribution of courage to Imam ʿAlī (peace be upon him) or generosity to Ḥātim. This insight constitutes one of the key findings of the present study. Furthermore, there are notable differences and distinctions between the inductive theories of al-Shāṭibī and Ibn Taymiyyah. From Ibn Taymiyyah’s perspective, restricting the objectives of the Sharia to five is not sound, and other interests present within Islam must also be taken into consideration. In other words, Ibn Taymiyyah’s overall approach focuses more on the application of induction in theology and doctrinal matters, whereas al-Shāṭibī places greater emphasis on its use in jurisprudence and legal theory. The research method employed in this article is descriptive–analytical.
Keywords
Induction (Istiqrāʾ)
Objectives of the Sharia (Maqāṣid al-Sharīʿa)
Ibn Taymiyyah
al-Shāṭibī
Conceptual Mass Transmission (Tawātur Maʿnawī)
ابن­‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1976م). الرد علی المنطقیین. لاهور: ادارة ترجمان السنة.
همو (2004م). مجموع فتاوى شیخ الإسلام احمد بن تیمیة. مدینه: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
ابن­‌نجار فتوحی، محمد بن احمد (1987م). شرح الکوکب المنیرة. مکه: جامعة ام القری.
اعلائی، مهدی (1402ش). اطالة علی مقاصد الشریعة. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
ایازی محمدعلی (1389ش). ملاکات احکام و شیوه‌های استکشاف آن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
بدوی، یوسف احمد (2000م). مقاصد الشریعة عند ابن تیمیة. امان: دارالنفائس.
بن­‌حلاق، وائل (1395ش). تاریخ تئوریهای حقوقی اسلامی (ترجمه محمد راسخ). تهران: نشر نی.
جرجانی، علی بن محمد (بی­‌تا). التعریفات. بیروت: دارالکتب العلمیة.
جعفر پیشه‌­فرد، مصطفی (1388ش). درآمدی بر فقه مقارن. تهران: بعثه مقام معظم رهبری.
جمع من المؤلفین (1434ق). معلمة زاید للقواعد الفقهیة و الاصولیة. ابوظبی: مؤسسة زاید بن سلطان آل­‌نهیان.
حب‌الله، حیدر (2020م). اجتهاد المقاصدی و المناطی المسارات و الأصول و العوائق و التأثیرات: اجتهاد المعنی فی أصول الفقه الإسلامی. بیروت: دار روافد.
همو (2020م). نظریة المقاصد عند الإمام الشاطبی، عرض عابر وتعریف موجز بمشروع «الموافقات». مجلة الاجتهاد و التجدید، (54).
خادمی، نورالدین بن مختار (1396ش). اهداف دین (ترجمه سهیلا رستمی). تهران: احسان.
همو (1419ق). الاجتهاد المقاصدی حجیته، ضوابطه، مجالاته. قطر: وزارة الاوقاف و الشئون الإسلامیة.
خوانساری، محمد (1388ش). منطق صوری. تهران: آگاه.
ریسونی، احمد (1376ش). اهداف دین از دیدگاه شاطبی (ترجمه سید حسن اسلامی و سید محمدعلی ابهری). قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
همو (1435 هق). محاضرات فی مقاصد الشریعة. قاهره: دارالکلمة.
همو (1431ق). مدخل الی مقاصد الشریعة. قاهره: دارالکلمة.
زرکشی، محمد بن عبدالله (1988م). البحر المحیط فی أصول الفقه. کویت: وزاره الاوقاف.
سروش، عبدالکریم (‌1393ش). تفرج صنع. تهران: صراط.
شاطبی، ابراهیم بن موسی (1993م). الموافقات. مدینه: دار ابن­‌عفان.
همو (2004م). الموافقات. بیروت: دارالکتب العلمیة.
صدر، سید محمدباقر (1395ق). دروس تمهیدیة فی علم الأصول المعالم الجدیدة للأصول. تهران: مکتبة النجاح.
عبیدی، حمادی (1412ق). الشاطبی و مقاصد الشریعة. بیروت: دار ابن­‌قتیبة.
غزالی، محمد بن محمد (بی­‌تا). المستصفی من علم الأصول. جده: شرکة المدینة المنورة.
فاسی، علال (بی­‌تا). مقاصد الشریعة الإسلامیة و مکارمها. بی­‌جا: مکتبة الوحدة العربیة.
فاضل لنکرانی، محمد (1429ق). تفصیل الشریعة (الصلاة). قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
قرافی، احمد بن ادریس (1993م). شرح تنقیح الفصول. بی­‌جا: دار عطوة.
قرضاوی، یوسف (1396ش). اصول فقه سیاسی (ترجمه عبدالعزیز سلیمی). تهران: احسان.
همو (1392ش). پژوهشی در فقه مقاصد شریعت (ترجمه آزاد شافعیان و سید رضا اسعدی). تهران: احسان.
محقق حلی، جعفر بن حسن (بی­‌تا). معارج الأصول. قم: مؤسسه آل البیت.
مسعود، محمدخالد (1392ش). فلسفه حقوق اسلامی (ترجمه محمدرضا ظفری و فخرالدین اصغری آقمشهدی). قم: بوستان کتاب.
مکارم شیرازی، ناصر (1424ق). کتاب النکاح. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی­‌طالب.
موسوی بجنوردی، سید محمدحسن (1377ش). القواعد الفقهیة. قم: نشر الهادی.
هاشمی شاهرودی، سید محمود (1382ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل­‌بیت. قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل­‌بیت.
Abdelgafar, Basma (2018). Public policy Beyand Traditional Jurisprudence A Magasid Approach. Washington: IIIT.
Attia, Gamal Eldin (2007). Towards Realization of the Higher Intents of Islamic Law: Maqasid Al Shari’ah A Functional Approach. Washington: IIIT.
Ouda, Jasser (2008). Maqasid Al-Sharia A Beginners Guid. Washington: IIIT.