Fiqhe Moqaran

Fiqhe Moqaran

A Jurisprudential–Legal Examination of the Scope and Criteria of Cognition and Discernment (A Comparative Study in Islamic Law, Statutory Law, and Developmental Psychology)

Document Type : Research Paper

Authors
Mahdi Nasehi 1
Abdullah Mokhtari 2
1 PhD student in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Jurisprudence and Islamic Law, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
2 PhD student in Jurisprudence and Criminal Law, Faculty of Humanities, Shahid Motahari University, Tehran, Iran
10.22034/fm.2024.421929.2066
Abstract
The concept of discernment (Tamyīz) in the discourse of jurists and legal scholars has consistently served as the dividing line between two categories of children. However, the question remains: what are the criteria for determining a child’s discernment? Using a descriptive–analytical research method, this study seeks to clarify the criteria of discernment and to determine its precise standard based on jurisprudential findings and cognitive sciences. Factors such as age, being in the stage of Murāhiq (early adolescence), the correct performance of an act, the child’s physical growth, and ultimately the child’s understanding and cognition are among the commonly cited limits and indicators of discernment. Nevertheless, the fundamental criterion of discernment is cognitive in nature. Accordingly, when a child is able to recognize the nature of actions, distinguish benefit from harm, and differentiate between good and bad, he or she has attained the level of understanding and discernment in question. Age and other indicators of discernment thus function merely as presumptive signs of this understanding. This cognitive capacity distinguishes the child from those in earlier developmental stages; hence, according to narrations, such a child is deemed ready to learn what is lawful and unlawful and is capable of complying with certain religious rulings. Article 91 of the Islamic Penal Code identifies three criteria: understanding the nature of actions, discerning moral good and evil, and comprehending the social consequences of one’s conduct. Based on these criteria, non-discerning minors, due to their lack of understanding of the nature of actions, fall outside the category of discernment. Discerning minors, however, in addition to understanding the nature of actions, also perceive moral good and evil; therefore, “their acts of worship are legally valid.” Yet, because they lack an understanding of the social consequences of their actions, their transactions—except for gratuitous acquisition—are void and without legal effect under Articles 1212 and 1215 of the Civil Code. Similarly, in criminal matters, and for the same reason, children are exempt from criminal responsibility pursuant to Article 146 and the substance of Article 91 of the Islamic Penal Code.
Keywords
Discernment (Tamyīz)
Discerning Minor
Limits of Discernment
Developmental Psychology
Five Islamic Denominations
ابن­‌براج، عبدالعزیز بن نحریر (1406ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌حنبل، احمد بن محمد (1430ق). الجامع لعلوم الإمام أحمد ـ الفقه. قاهره: دارالفلاح.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (بی­‌تا). قرة العین الخیار لتکملة رد المحتار علی الدر المختار شرح تنویر الأبصار. بیروت: دارالفکر.
ابولحیه، نورالدین (بی‌تا). حقوق الأولاد النفسیة و الصحیة. بیروت: دارالأنوار.
اردبیلی، محمدعلی (1401ش). حقوق جزای عمومی. تهران: نشر میزان.
البانی، محمد ناصرالدین (بی­‌تا). صحیح و ضعیف سنن أبی‌داود. برنامج منظومة التحقیقات الحدیثیة من إنتاج مرکز نور الإسلام.
الهام، غلامحسین، و برهانی، محسن (1401ش). درآمدی بر حقوق جزای عمومی. تهران: نشر میزان.
آلوسی، محمود بن عبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
انصارى شیرازى، قدرت­‌الله (1429ق). موسوعة أحکام الأطفال و أدلتها. قم: مرکز فقهى ائمه اطهار.
بدرالعینی، محمود بن احمد (1420ق). البنایة شرح الهدایة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
بهوتی، منصور بن یونس (بی‌تا). کشاف القناع عن متن الإقناع. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ترحینی عاملى، سید محمدحسن (1427ق). الزبدة الفقهیة فی شرح الروضة البهیة. قم: دارالفقه.
جزیری، عبدالرحمن (1424ق). الفقه علی المذاهب الأربعة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
جمعی از پژوهشگران (1423ق). موسوعة الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب اهل البیت. قم: مؤسسة دائرة ­معارف الفقه الإسلامی.
حلی، حسن بن یوسف (1413ق). مختلف الشیعة فی احکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت.
همو (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق.
حیدر، علی (1401ق). درر الحکام فی شرح مجلة الأحکام. بیروت: دارالجیل.
خطیب شربینی، محمد بن احمد (بی­‌تا). مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج. بیروت: دارالمعرفة.
ذهبی، محمد بن احمد (1427ق). سیر أعلام النبلاء. قاهره: دارالحدیث.
رضایی زارچی، الهام (1390ش). بررسی فقهی افعال صبی ممیز براساس آراء شیخ طوسی و امام خمینی (پایان­‌نامه کارشناسی ارشد). یزد: دانشگاه یزد.
زحیلی، وهبه (1409ق). الفقه الإسلامی و أدلته. دمشق: دارالفکر.
سبزواری، سید عبدالأعلی (1413ق). مهذب الأحکام. قم: مؤسسه المنار.
سرخسی، محمد بن احمد (1414ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفة.
سلار دیلمی، حمزة بن عبدالعزیز (1404ق). المراسم العلویة. قم: منشورات الحرمین.
شافعی، محمد بن ادریس (1410ق). الأم. بیروت: دارالمعرفة.
شهید اول، محمد بن مکی (1410ق). اللمعة الدمشقیة. بیروت: دارالتراث.
صالحی دوغایی، مصطفی (1398ش). ماده 91 قانون مجازات اسلامی در سنجه مبانی و اجرا (پایان‌­نامه کارشناسی ارشد). تهران: دانشگاه امام صادق.
طوسى، محمد بن ­حسن (1390ق). الإستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
همو (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
همو (1365ش). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
همو (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
همو (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتاب العربی.
فاضل مقداد (سیورى حلى)، مقداد بن عبدالله (1403ق). نضد القواعد الفقهیة على مذهب الإمامیة. قم: کتابخانه آیة­الله مرعشى نجفی.
فتح‌­اللهی، زهرا (1395ش). تبیین ماهیت رشد و تمییز و احکام آن در فقه فریقین و حقوق موضوعه (پایان‌­نامه کارشناسی ارشد). قم: دانشگاه قم.
فخرالمحققین، محمد بن حسن (1387ق). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: اسماعیلیان.
فلاون، جان. اچ (1377ش). رشد شناختی (ترجمه فرهاد ماهر). تهران: رشد.
قرطبی، محمد بن احمد (1384ق). الجامع لأحکام القرآن. قاهره: دارالکتب المصریة.
کاشف الغطاء، جعفر بن خضر (1422ق). کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء. قم: دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
کرباسی، منیژه (1397ش). روانشناسی رشد. تهران: پیام نور.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
گیدنز، آنتونی (1382ش). جامعه‌­شناسی (ترجمه منوچهر صبوری). تهران: نشر نی.
ماسن، پاول هنری (1368ش). رشد و شخصیت کودک (ترجمه مهشید یاسایی). تهران: نشر مرکز.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
مرداوی، علی بن سلیمان (بی‌­تا). الإنصاف فی معرفة الراجح من الخلاف. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
موسوی عاملی، محمد بن علی (1411ق). مدارک الأحکام فی شرح شرائع الإسلام. قم: مؤسسه آل البیت.
همو (1411ق). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
میرسعیدی، منصور (1383ش). مسئولیت کیفری؛ قلمرو و ارکان. تهران: نشر میزان.
نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نووی، یحیی بن شرف (1408ق). تحریر التنبیه. دمشق: دارالقلم.
همو (1412ق). روضة الطالبین و عمدة المفتین. بیروت: المکتب الإسلامی.
همو (2005م). المجموع شرح المهذب. ریاض: بیت الافکار الدولیة.
همدانی، مصطفی (1395ش). کیفر اخروی کودک مراهق در تجاوز به حقوق و اموال دیگران. پژوهشهای فقهی، 12(3)، 631-662. doi: 10.22059/jorr.2016.59927