Fiqhe Moqaran

Fiqhe Moqaran

A Comparative Study on the Feasibility of Privatizing the Judiciary in the Jurisprudence of Islamic Denominations

Document Type : Research Paper

Authors
Ali Shia Ali 1
Seyed Mohsen Aziz 2
1 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Shirvan Branch, Islamic Azad University, Shirvan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
10.22034/fm.2024.427350.2074
Abstract
Today, due to the increasing volume of cases before courts and the high costs of litigation, the question has arisen as to whether—given the permissibility, in Islamic jurisprudence, of receiving certain forms of income related to judicial activity and the existence of the institution of the arbitrator judge (Qāḍī al-Taḥkīm)—it is possible to conceive of a private judicial institution in Islam. This study, conducted through a comparative and cross-school analysis of Islamic jurisprudence (Shiʿi and Sunni), examines the possibility of privatizing the judiciary in Islamic law and, if feasible, the manner in which such privatization could be realized. In this context, a brief comparative examination of one contemporary legal system—the English judicial system—as an example of judicial privatization is also undertaken. The findings indicate that, in Islamic jurisprudence, the legislation of the arbitrator judge provides a basis for the possibility of judicial privatization. Moreover, it is permissible for a judge to receive financial compensation for undertaking judicial duties, whether in the form of a wage (Ujra) or a fee (Joʿl), even from the litigating parties. Accordingly, it is possible to establish an institution responsible for adjudicating people’s disputes, analogous to what is recognized in the institution of legal representation (agency). However, in view of the specific nature of criminal cases, the adjudication of such disputes must remain within the authority of the government and the official judicial system. Therefore, privatization is limited exclusively to private civil disputes.
Keywords
Arbitrator Judiciary (Qaḍāʾ Taḥkīmī)
Privatization
Judicial Income
Comparative Jurisprudence
قرآن کریم.
ابن­‌بابویه، محمد بن علی (1413ق). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ابن­‌حجر عسقلانی، احمد بن علی (1419ق). التلخیص الحبیر. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن‌حجر هیتمی، احمد بن محمد (بی­‌تا). تحفة المحتاج فی شرح المنهاج. بیروت: دارصادر.
ابن­‌حزم، علی بن احمد (بی­‌تا). المحلی. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌رشد، محمد بن احمد (1401ق). بدایة المجتهد و نهایة المقتصد. بیروت: دارالمعرفة.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1415ق). رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (1405ق). المغنی. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌مرتضی، احمد بن یحیی (1975م). البحر الزخار الجامع لمذاهب علماء الامصار. بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن­‌منظور، محمد بن مکرم (1405ق). لسان العرب. قم: نشر ادب الحوزه.
ابن­‌نجیم مصری، زین‌الدین بن ابراهیم (1418ق). البحر الرائق شرح کنز الدقائق. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن­‌همام، محمد بن عبدالواحد (1356ق). شرح فتح القدیر. قاهره: مطبعة مصطفی محمد.
أطفیش، محمد بن یوسف (1405ق). شرح کتاب النیل و شفاء العلیل. جده: مکتبة الإرشاد.
ایزدی­‌فرد، علی­‌اکبر، فلاح، اکبر، و خزائی پول، صفر (1388ش). مشروعیت قضاوت خصوصی براساس نهاد تحکیم. فقه و مبانی حقوق اسلامی، 6(18)، 69-96.
بکری دمیاطی، ابوبکر بن محمد (1418ق). اعانة الطالبین. بیروت: دارالفکر.
بلخی، نظام‌الدین (1393ق). الفتاوی الهندیة فی مذهب الإمام الأعظم ابی­‌حنیفة النعمان. بیروت: المکتبة الإسلامیة.
بهوتی، منصور بن یونس (بی­‌تا). کشاف القناع. ریاض: مکتبة النصر.
تبریزی، میرزا جواد (1415ق). أسس القضاء و الشهادة. قم: مؤسسه امام صادق.
حائری، سید کاظم (1415ق). القضاء فی الفقه الإسلامی. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حصکفی، محمد بن علی (1415ق). الدر المختار شرح تنویر الأبصار و جامع البحار. بیروت: دارالفکر.
حلى، حسن بن یوسف (1410ق). ارشاد الأذهان الى احکام الإیمان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
خطیب شربینی، محمد بن احمد (1958م). مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج. قاهره: مطبعة مصطفی البابی الحلبی.
خوانسارى، سید احمد (1405ق). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. قم: اسماعیلیان.
خویى، سید ابوالقاسم (1404ق). المستند فی شرح العروة الوثقی. نجف: مطبعة الآداب.
همو (بی­‌تا). مبانی تکملة المنهاج. نجف: مطبعة الآداب.
دسوقی، محمد بن احمد (بی­‌تا). حاشیة الدسوقی علی الشرح الکبیر. قاهره: دارإحیاء الکتب العربیة.
دوری، قحطان عبدالرحمن (1422ق). عقد التحکیم فی الفقه الإسلامی و القانون الوضعی. اردن: دارالفرقان.
رملی، محمد بن احمد (1404ق). نهایة المحتاج الی شرح المنهاج. بیروت: دارالفکر.
زیدان، عبدالکریم (1409ق). نظام القضاء فی الشریعة الإسلامیة. بیروت: مؤسسة الرسالة.
سرخسی، محمد بن احمد (1406ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفة.
سوادکوهى، سام (1379ش). تولد داورى اجبارى یا مرحله‌اى از دادرسى؟. دادرسى، 4(22)، 14-20.
شمس، عبدالله (بی­‌تا). آیین دادرسى‌ مدنى‌. تهران: دراک.
شهید اول، محمد بن مکى (1417ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
شهید ثانی، زین‌­الدین بن علی (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتابفروشی داوری.
همو (1413ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
شیعه علی، علی، زارع، وحید، و زارع، مجتبی (1394ش). جایگاه سیاست جنایی مشارکتی واکنشی در مرحله تعقیب کیفری در حقوق ایران. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 2(4و5)، 287-310.
طباطبایی، سید علی بن محمدعلی (1418ق). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل. قم: مؤسسه آل البیت.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1417ق). العروة الوثقی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طوسی، محمد بن حسن (1365ش). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
همو (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
همو (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
فاضل هندی، محمد بن حسن (1416ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فخرالمحققین، محمد بن حسن (1387ق). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: اسماعیلیان.
فرقانی، محمدکاظم (1378ش). قاضی تحکیم (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
فضل­‌الله، سید محمد (2004م). فقه القضاء. بیروت: دارالملاک.
فیومی، احمد بن محمد (بی­‌تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. قم: منشورات دارالرضی.
قبادی، علیرضا (1381ش). ضرورت مشارکت مردم در عرصه­‌های فرهنگ. مجموعه مقالات دولت، مردم و همگرایی. تهران: نشر آن.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (1406ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دارالکتب العلمیة.
گلپایگانى، سید محمدرضا (1413ق). کتاب القضاء. قم: دارالقرآن الکریم‌.
ماوردی، علی بن محمد (1419ق). الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی و هو شرح مختصر المزنی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
محمدی گیلانی، محمد (1378ش). قضاء و قضاوت در اسلام. تهران: سایه.
مدکور، محمد سلّام (1966م). المدخل للفقه الإسلامی. قاهره: المطبعة العالمیة.
مرادی، یاسر (1387ش). بررسی صلاحیتهای حقوقی شورای حل اختلاف با مطالعه تطبیقی نهادهای مشابه در فقه و کامن لا. گواه، (12)، 97-109.
مفید، محمد بن محمد (1410ق). المقنعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
موسوى اردبیلى، سید عبدالکریم‌ (1423ق). فقه القضاء. قم: بی­‌نا.
مؤمنی، عابدین، و شیعه علی، علی (1396ش). تأثیر رابطه رشوه و هدیه در حکم اخذ هدیه توسط قاضی در فقه مذاهب اسلامی. فقه مقارن، 5(10)، 85-105.
مؤمنی، عابدین، فرح زادی، علی‌اکبر، و شیعه علی، علی (1395ش). بررسی مستندات قائلان جواز اخذ اجرت بر قضاء در فقه مذاهب اسلامی. فقه مقارن، 4(8)، 47-65.
نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نجفی، زین­‌العابدین (1384ش). سیستم قضایی خصوصی به روش قاضی تحکیم از منظر فقه شیعه. مقالات و بررسیها، 38(3)، 121-143.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1415ق). مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
نوری، حسین بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل البیت.
نووی، یحیی بن شرف (بی­‌تا). المجموع شرح المهذب. بیروت: دارالفکر.
واحدی، قدرت­‌الله (1380ش). آیین دادرسی مدنی. تهران: میزان.
Easton, Catherine (2013). The English Legal System. London: Routledge.
Eddey, Keith (1987). The English Legal System. London: Sweet & Maxwell.
Lopez, Edward (2010). The Pursuit of Justice; Law and Economics of Legal Institutions. New York: Palgrave MacMillan.
Sommerald, Hilary, Harris-Short, Sonia, Vaughan, Steven, and Young, Richard (2015). The Future of Legal Education and the Legal Profession. Oxford: Hart Publishing.