Fiqhe Moqaran

Fiqhe Moqaran

Examining Jurisprudential Solutions for Validating the Option Contract (Khiyār al-Mu‘āmalah) from the Perspective of Imamiyyah and Sunni Denominations

Document Type : Research Paper

Author
Mohammad Ali Qomi
Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Ahlul Bayt International University, Tehran, Iran
10.22034/fm.2025.504077.2180
Abstract
The option contract, or options trading contract, is one of the derivative instruments of the stock exchange in modern international transactions, currently prevalent in domestic and international commercial relations. This type of contract is considered among the newly emergent contracts (al-‘Uqūd al-Mustaḥdathah) which appears to have no precedent in conventional and designated Islamic transactions. Therefore, Islamic scholars, both Shia and Sunni, have sought to examine the jurisprudential validity or invalidity of this contract. The research question of the present study is: what is the jurisprudential ruling on this type of contract according to the Imamiyyah and Sunni denominations, and if it is deemed invalid, can an alternative be found in Islamic jurisprudence and can it be rectified? To this end, using a descriptive-analytical method and library-based tools, the jurisprudential sources of the Imamiyyah and Sunni denominations, as well as existing books and articles on this subject, were consulted and the issue was examined and explored. The findings indicate that among Imamiyyah jurists who have addressed this topic, the majority have generally ruled in favor of the validity of such transactions, citing independent transactions coupled with the right of option (Khiyār), insurance contracts, and ‘Urbūn (earnest money) sale as means of validation and substitution. In contrast, Sunni scholars generally hold this type of contract to be invalid, fundamentally considering it as gambling (Qimār) and a sale involving uncertainty (Bay‘ Ghararī), and thus do not consider any alternative for its rectification. However, those who permit it, like the Imamiyyah scholars, mention ‘Urbūn sale, sale with conditional option (Bay‘ Khiyār al-Sharṭ), commercial insurance contracts, guarantee (Ḍamān) and surety (Kafālah) contracts, and the like as alternatives, while some also independently propose rectification solutions.
Keywords
Islamic Jurisprudence
Contracts
Sale (Bay')
Option Contract (Khiyār al-Mu'āmalah)
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (1388ق). المغنی. قاهره: مکتبة القاهرة.
ابن­‌منظور، محمد بن مکرم (1411ق). لسان العرب. بیروت: دارصادر.
ابوسلیمان، عبدالوهاب ابراهیم (2005م). فقه المعاملات الحدیثة مع مقدمات ممهدات و قرارات. ریاض: دار ابن­‌الجوزی.
ابوغدة، عبدالستار (1412ق). الاختیارات فی الأسواق المالیة فی ضوء مقررات الشریعة الإسلامیة. مجلة مجمع الفقه الإسلامی، (7)، 255-265.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1415ق). کتاب المکاسب. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
آل سلیمان، مبارک بن سلیمان (1426ق). أحکام التعامل فی الأسواق المالیة المعاصرة. ریاض: دار کنوز اشبیلیا.
بابکر، عثمان (2005م). التأمین التعاونی الإسلامی: النظریة و التطبیق. التطبیقات الاقتصادیة الإسلامیة المعاصرة. جده: المعهد الإسلامی للبحوث والتدریب، البنک الإسلامی للتنمیة؛ مغرب: الدار البیضاء.
بحرانی، یوسف بن احمد (1405ق). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
بدوی، هشام السعدنی خلیفة (2011م). عقود المشتقات المالیة: دراسة فقهیة إقتصادیة مقارنة. اسکندریه: دارالفکر الجامعی.
تبریزی، میرزا جواد (‏1423ق). صراط النجاة فی أجوبة الإستفتاءات‌. قم: دارالصدیقة الشهیدة.
جزائرى مروج، سید محمدجعفر (بی­‌تا). هدی الطالب فی شرح المکاسب. قم: مؤسسه دارالکتاب.
حردان، طاهر (2009م). أساسیات الاستثمار. امان: دارالمستقبل.
حسینی حائری، سید کاظم (‏1423ق). فقه العقود. قم: مجمع اندیشه اسلامی.
حلی، حسن بن یوسف (1415ق). مختلف الشیعة فی احکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حماد، نزیه کمال (1997م). مدى جواز أخذ الأجر على الکفالة فی الفقه الإسلامی. مجلة جامعة الملک عبدالعزیز: الاقتصاد الإسلامی، (9)، 95-121.
حناوی، محمدصالح، فرید مصطفى، نهال، و عبد، جلال (2007م). تقییم الأسهم و السندات مدخل الهندسة المالیة. اسکندریه: المکتب الجامعی الحدیث.
خلیفه، مصطفی عبدالغفار عباس (2019م). عقود خیارات الأسهم فی الأسواق المالیه: درسة فقهیة مقارنة. مجلة حولیة کلیة الدراسات الإسلامیة و العربیة للبنات، 35(1)، 126-199. doi: 10.21608/bfda.2019.61573
خمینی، سید روح‌الله (1379ش). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
همو (1378ش). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
همو (1381ش). المکاسب المحرمة. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
خویی، سید ابوالقاسم (‏1377ش). مصباح الفقاهة. قم: کتابفروشی داوری.
همو (1410ق). منهاج الصالحین. قم: مؤسسة الخوئی الإسلامیة.
درخشان­‌پور،‎ ‎مسعود (‏1383ش). مشتقات و مدیریت ریسک در بازارهای نفت. تهران: مؤسسه مطالعات بین‌المللی ‏انرژی.
دهخدا، علی‌اکبر (‏1373ش). لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
رضوان، سمیر عبدالحمید (1996م). أسواق الأوراق المالیة. قاهره: المعهد العالمی للفکر الإسلامی.
زحیلی، وهبه (‏1409ق). الفقه الإسلامی و أدلته. ‏دمشق: دارالفکر.
همو (‏1427ق). المعاملات المالیة المعاصرة. دمشق: دارالفکر.
سلامی، محمد مختار (1412ق). الاختیارات. مجلة مجمع الفقه الإسلامی، (7)، 170-189.
سلیمان، احمد یوسف (1407ق). رأی التشریع الإسلامی فی مسائل البورصة. البنوک الإسلامیة، (52)، 33-47.
سند، محمد (‏1428ق). فقه المصارف و النقود. قم: محبین.
سنهوری، عبدالرزاق احمد (2009م). الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید. بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة.
سویلم، سامی (1422ق). عقد الکالئ بالکالئ تدلیلاً و تعلیلاً. بی‌جا: مرکز البحث و التطویر.
سیستانی، سید علی (1433ق). توضیح المسائل جامع. مشهد: دفتر حضرت آیة‌الله‌العظمی سیستانی.
شبیلی، یوسف بن عبدالله (2005م). الخدمات الاستثماریة فی المصارف و أحکامها فی الفقه الإسلامی الصنادیق و الودائع الاستثماریة. دمام: دار ابن­‌الجوزی.
صالح‌آبادی، علی (‏1385ش). بازارهای مالی اسلامی. تهران: دانشگاه امام صادق.
صدر، سید محمدباقر (‏1401ق). البنک اللاربوی فی الإسلام. بیروت: دارالتعارف.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1378ش). حاشیة المکاسب. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
عصمت پاشا، عبیدالله (‏1382ش). فلسفه و سیر تکاملی ابزارهای مالی مشتقه و دیدگاههای فقهی (ترجمه علی ‏صالح‌آبادی). اقتصاد اسلامی، 3(9)، 129-140.
عموری، محمود فهد احمد (1429ق). عقود الخیارات من منظور الاقتصاد الإسلامی (رسالة دکتوراه). اردن: جامعة الیرموک.
عیاشی، فداد (2000م). البیع على الصفة للعین الغائبة و ما یثبت فی الذمة. جده: المعهد الإسلامی للبحوث و التدریب.
غروی اصفهانی، محمدحسین (1392ش). حاشیة کتاب المکاسب. قم: مجمع الذخائر الإسلامیة.
فیاض، محمداسحاق (1423ق). البنوک. نجف: دارالبذرة.
همو (‏1426ق). المسائل المستحدثة. کویت: مؤسسة المرحوم محمد رفیع حسین معرفی.
قائنی، محمد (‏1395ش). المبسوط فی فقه المسائل المعاصرة (المعاملات). قم: مرکز فقه الأئمة الأطهار.
قره­‌داغی، علی محی‌الدین (1412ق). الأسواق المالیة فى میزان الفقه الإسلامی. مجلة مجمع الفقه الإسلامی، (7)، 34-144.
‏قری، محمد بن علی ‏(1414ق). نحو سوق مالیة إسلامیة. جده: المعهد الإسلامی للبحوث و التدریب.
همو (1416ق). الأسواق المالیة. جده: دار حافظ.
کاتوزیان، ناصر (‏1401ش). عقود معین. تهران: گنج دانش.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1404ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
محقق کرکی، علی بن حسین (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل البیت.
مفتاح، صالح (2006م). مطبوعة فی مقیاس المالیة الدولیة. بسکرة: جامعة محمد خیضر.
مکارم شیرازی، ناصر (‏1384ش). استفتائات جدید. قم: مدرسة الإمام علی بن ابی‌طالب.
‏‏همو ‏(‏1427ق). دائرة­المعارف فقه مقارن. قم: مدرسة الإمام علی بن ابی‌طالب.
مؤمن قمی، محمد (‏1415ق). کلمات سدیدة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
نائینی، محمدحسین (‏1373ق). منیة الطالب فی حاشیة المکاسب. تهران: المکتبة المحمدیة.
هاشمی شاهرودی، سید محمود (‏1433ق). قرائات فقهیة معاصرة. قم: مؤسسة دائرة معارف الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب اهل البیت.
Hull, John C. (2014). Options, Futures and Other Derivatives. Pearson.