Fiqhe Moqaran

Fiqhe Moqaran

An Uṣūlī Understanding of Medical Narrations in Light of the Views of Shia and Sunni Scholars

Document Type : Research Paper

Authors
1 PhD student at Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
Abstract
The purpose of this study is to evaluate the criteria that may be utilized in understanding the content of medical narrations (Riwāyāt Ṭibbiyyah). This article has been written using a descriptive-analytical method, drawing upon library resources and referring to the verses of the Holy Qur’an, as well as books of narrations, exegesis (Tafsīr), principles of jurisprudence (Uṣūl al-Fiqh), and articles related to the subject matter. The findings indicate that Islamic sciences—such as the preliminaries of Uṣūl al-Fiqh and certain sections thereof, the science of narrators (Rijāl), the science of hadith criticism (Dirāyat al-Ḥadīth), logic, lexicology, exegesis, history, and others—are generally capable of identifying the purposes of medical narrations. However, certain topics, such as the principle of leniency in the evidence for recommended acts (Tasāmuḥ Fī Adillat al-Sunan), due to a lack of functional congruence and an inability to justify the validity of medical-narrative propositions, will not lead us to the desired goal. Various opinions have been presented regarding whether medical narrations are of an external (Khārijiyyah) or factual (Ḥaqīqiyyah) nature with respect to the content of medical science, wherein the presence of determining contextual clues (Qarā’in) proves useful, and it becomes clear that at least many of these narrations possess a factual dimension. The empirical testability of the content of medical narrations, given their directive (Irshādī) aspect concerning health, is not prohibited; and even if there exists a possibility of the obligation of heartfelt commitment to the Sunnah, this option is ruled out with respect to medical narrations. However, given that medical narrations were issued within the context of humoral (Mizāj-based) medicine, empirical testing based on this foundation should not be overlooked in order to achieve more precise results—although alignment with experimentation based on modern laboratory and clinical sciences can also be effective in benefiting from narrative traditions. Thus, the relationship between Islamic jurisprudence and empirical experience in this field is a bidirectional one.
Keywords

قرآن کریم.
ابن­‌بابویه، محمد بن علی (1414ق). اعتقادات الإمامیة. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
همو (1385ق). علل الشرائع. نجف: مکتبة امیرالمؤمنین.
ابن‌­بسطام، عبدالله، و ابن‌­بسطام، حسین (1411ق). طب الأئمة. قم: دارالشریف الرضی.
ابن­‌حیون، نعمان بن محمد (1396ق). ‏دعائم الإسلام. قم: مؤسسه آل البیت.
ابن­‌فهد حلی، احمد بن محمد (1407ق). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌قیم جوزیه، محمد بن ابی­‌بکر (1414ق). زاد المعاد. بیروت: مؤسسة الرسالة.
اصفهانی، سید عبدالله، و عشریه، رحمن (1399ش). روش‌شناسی فهم و نقد محتوایی روایات پزشکی از منظر دین‌پژوهان شیعه. دین و سلامت، 8(2)، 50-66.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1414ق). رسائل فقهیة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
آخوند خراسانی، محمدکاظم (1430ق). کفایة الأصول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
برقی، احمد بن محمد (1371ش). المحاسن. قم: دارالکتب الإسلامیه.
بستانی، قاسم، عباسی مقدم، مصطفی، و باجی، نصره (1395ش). احادیث طبی (منشأ، حجیت و گونه‌شناسی). حدیث حوزه، 6(12)، 68-96.
پاکتچی، احمد (1396ش). جستارهایی در اعتبارسنجی و فهم روایات طبی. تهران: طب سنتی ایران.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1378ش). غرر الحکم و درر الکلم. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حر عاملی، محمد بن حسن (1393ق). وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
رحمان ستایش، محمدکاظم، و محققیان، حسین (1395ش). تأثیر فضای صدور بر شکل‌گیری احادیث طبی. پژوهش‌نامه علوم حدیث تطبیقی، 3(5)، 9-26.
سعدی، حسین‌علی، و طالبی طادی، بهنام (1399ش). روش‌شناسی استنباط در فقه نظام سلامت؛ مبتنی بر نظریه کشف نظام از آیت‌الله سید محمدباقر صدر. پژوهش در دین و سلامت، 6(4)، 148-161. doi: 10.22037/jrrh.v6i4.17778
شهریاری نسب، محمدمهدی، اعرابی، محسن، شامحمدی بنی، مهدی، و خوش نیت، غلامرضا (1402ش). نقد روش فهم احادیث طبی در کتاب دراسه فی طب الرسول المصطفی. پژوهش در دین و سلامت، 9(4)، 164-178. doi: 10.22037/jrrh.v9i4.38475
صادقی، سجاد، مهدوی نژاد، غلامحسین، صادقی، علیرضا، و فرهیدزاده، انسیه (1391ش). مکتب طب اسلامی و دیدگاههای موافق. تاریخ پزشکی، 4(10)، 11-32. doi: 10.22037/mhj.v4i10.11750
طباطبایی، سید محمدحسین (1392ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
طبرسی، حسن بن فضل (1412ق). مکارم الأخلاق. قم: دارالشریف الرضی.
عطار، محمد (1388ش). نحو فهم سلیم لما ورد من الأحادیث فی علاج السقیم. مجموعه مقالات همایش علمی پژوهشی طب الرضا. مشهد: دانشگاه علوم پزشکی مشهد.
عقیل، محسن (1999ق). طب الإمام الرضا المعروف بالرسالة الذهبیة. بیروت: دارالمحجة البیضاء.
علیزاده، ولی‌الله (1395ش). درمانهای طبیعی در طب اسلامی. قم: میراث ماندگار.
غافقی، احمد بن محمد (1386ش). منتخب کتاب جامع المفردات. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران.
قربان‌­زاده، محمد، نقی‌­زاده، حسن، ایروانی نجفی، مرتضی، و طباطبایی، سید کاظم (1391ش). تسامح در سند روایات طبی. مطالعات اسلامی: علوم قرآن و حدیث، 44(89)، 83-104. doi: 10.22067/naqhs.v44i2.9533
کاشانی، فتح‌الله (1423ق). زبدة التفاسیر. قم: بنیاد معارف اسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1374ش). بحار الأنوار. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة فی المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة (1438ق). موسوعة أصول الفقه المقارن. تهران: المرکز العالی للدراسات التقریبیة التابع للمجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة.
مسعودی، عبدالهادی (1397ش). روایات طبی؛ تبار و اعتبار. علوم حدیث، 23(1)، 3-23.
مظفر، محمدرضا (1421ق). أصول ‌الفقه. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
مفید، محمد بن محمد (1414ق). تصحیح إعتقادات الإمامیة. بیروت: دارالمفید.
مهریزی، مهدی، و حیدر قزلباش، محمد عارف (1394ش). مبانی اعتبار روایات پزشکی. پژوهش‌نامه علوم حدیث تطبیقی، 2(2)، 33-54.
میرزایی، محسن (1384ش). تاریخ ادیان کهن. قم: جام جوان.
نصیری، علی (1387ش). تبارشناسی روایات طبی. پژوهش‌نامه قرآن و حدیث، 2(4)، 93-112.
نکونام، جعفر (1379ش). روش تحقیق کتابخانه‌ای با تأکید بر علوم اسلامی. قم: اشراق.
نمازی‌­زادگان، سعید، هاشمی­‌نژاد، سیده عذرا، و موسوی گرمارودی، سید مرتضی (1395ش). رویکرد چندوجهی به اعتبار احادیث پزشکی. مشکوة، 35(4)، 53-72.