فقه مقارن

فقه مقارن

فهم اصولی روایات طبی در پرتو آرای دانشمندان شیعه و اهل‌سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
هدف از این پژوهش، ارزیابی ملاکهایی است که گمان می‌رود بتوان در فهم مفاد روایات طبی از آنها بهره‌مند شد. نوشتار پیش رو به روش توصیفی ـ تحلیلی، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و با مراجعه به آیات قرآن کریم، کتابهای روایی، تفسیری، اصولی و هم‌چنین مقالات مرتبط با موضوع متن، نگاشته شده است. یافته‌ها بیانگر آن است که علوم اسلامی همچون مقدمات اصول فقه و برخی بخشهای آن، رجال‌شناسی و درایه‌الحدیث، منطق، واژه‌شناسی، تفسیر، تاریخ و... به‌طور کلی توانایی شناسایی مقاصد روایات طبی را برخوردار است؛ اما مباحثی مانند تسامح در ادله‌ سنن به دلیل عدم سنخیت کارکردی و ناتوانی در توجیه اعتبار گزاره‌های طبی روایی، ما را به هدف نخواهد رساند. در دوران خارجیه یا حقیقیه بودن روایات با مفاد علم طب نظرات مختلفی ارائه شده که وجود قرائن تعیین‌کننده، در این زمینه سودمند است و روشن می‌شود دست‌کم بسیاری از روایات جنبه‌ حقیقی دارند. تجربه‌پذیری مفاد روایات طبی با توجه به جنبه‌ ارشادی آنها در زمینه‌ سلامت ممنوعیتی ندارد و حتی با وجود احتمال وجوب التزام قلبی به سنت این گزینه در حق روایات طبی منتفی است، اما با توجه صدور روایات طبی در بستر طب مزاج پایه، برای دستیابی به نتایج دقیق‌تر، تجربه بر این اساس را نباید نادیده گرفت؛ اگرچه همراهی با تجربه بر اساس علوم آزمایشگاهی و بالینی جدید نیز می‌تواند در بهره‌برداری از سنتهای روایی مؤثر باشد؛ بنابراین رابطه میان فقه اسلامی و تجربه در این زمینه، رابطه‌ای دوسویه است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

فهم اصولی روایات طبی در پرتو آرای دانشمندان شیعه و اهل‌سنت

نویسندگان English

Davoud Zareian 1
Saeed Ebrahimi 2
1 PhD student at Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
قرآن کریم.
ابن­‌بابویه، محمد بن علی (1414ق). اعتقادات الإمامیة. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
همو (1385ق). علل الشرائع. نجف: مکتبة امیرالمؤمنین.
ابن‌­بسطام، عبدالله، و ابن‌­بسطام، حسین (1411ق). طب الأئمة. قم: دارالشریف الرضی.
ابن­‌حیون، نعمان بن محمد (1396ق). ‏دعائم الإسلام. قم: مؤسسه آل البیت.
ابن­‌فهد حلی، احمد بن محمد (1407ق). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌قیم جوزیه، محمد بن ابی­‌بکر (1414ق). زاد المعاد. بیروت: مؤسسة الرسالة.
اصفهانی، سید عبدالله، و عشریه، رحمن (1399ش). روش‌شناسی فهم و نقد محتوایی روایات پزشکی از منظر دین‌پژوهان شیعه. دین و سلامت، 8(2)، 50-66.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1414ق). رسائل فقهیة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
آخوند خراسانی، محمدکاظم (1430ق). کفایة الأصول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
برقی، احمد بن محمد (1371ش). المحاسن. قم: دارالکتب الإسلامیه.
بستانی، قاسم، عباسی مقدم، مصطفی، و باجی، نصره (1395ش). احادیث طبی (منشأ، حجیت و گونه‌شناسی). حدیث حوزه، 6(12)، 68-96.
پاکتچی، احمد (1396ش). جستارهایی در اعتبارسنجی و فهم روایات طبی. تهران: طب سنتی ایران.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1378ش). غرر الحکم و درر الکلم. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حر عاملی، محمد بن حسن (1393ق). وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
رحمان ستایش، محمدکاظم، و محققیان، حسین (1395ش). تأثیر فضای صدور بر شکل‌گیری احادیث طبی. پژوهش‌نامه علوم حدیث تطبیقی، 3(5)، 9-26.
سعدی، حسین‌علی، و طالبی طادی، بهنام (1399ش). روش‌شناسی استنباط در فقه نظام سلامت؛ مبتنی بر نظریه کشف نظام از آیت‌الله سید محمدباقر صدر. پژوهش در دین و سلامت، 6(4)، 148-161. doi: 10.22037/jrrh.v6i4.17778
شهریاری نسب، محمدمهدی، اعرابی، محسن، شامحمدی بنی، مهدی، و خوش نیت، غلامرضا (1402ش). نقد روش فهم احادیث طبی در کتاب دراسه فی طب الرسول المصطفی. پژوهش در دین و سلامت، 9(4)، 164-178. doi: 10.22037/jrrh.v9i4.38475
صادقی، سجاد، مهدوی نژاد، غلامحسین، صادقی، علیرضا، و فرهیدزاده، انسیه (1391ش). مکتب طب اسلامی و دیدگاههای موافق. تاریخ پزشکی، 4(10)، 11-32. doi: 10.22037/mhj.v4i10.11750
طباطبایی، سید محمدحسین (1392ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
طبرسی، حسن بن فضل (1412ق). مکارم الأخلاق. قم: دارالشریف الرضی.
عطار، محمد (1388ش). نحو فهم سلیم لما ورد من الأحادیث فی علاج السقیم. مجموعه مقالات همایش علمی پژوهشی طب الرضا. مشهد: دانشگاه علوم پزشکی مشهد.
عقیل، محسن (1999ق). طب الإمام الرضا المعروف بالرسالة الذهبیة. بیروت: دارالمحجة البیضاء.
علیزاده، ولی‌الله (1395ش). درمانهای طبیعی در طب اسلامی. قم: میراث ماندگار.
غافقی، احمد بن محمد (1386ش). منتخب کتاب جامع المفردات. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران.
قربان‌­زاده، محمد، نقی‌­زاده، حسن، ایروانی نجفی، مرتضی، و طباطبایی، سید کاظم (1391ش). تسامح در سند روایات طبی. مطالعات اسلامی: علوم قرآن و حدیث، 44(89)، 83-104. doi: 10.22067/naqhs.v44i2.9533
کاشانی، فتح‌الله (1423ق). زبدة التفاسیر. قم: بنیاد معارف اسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1374ش). بحار الأنوار. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة فی المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة (1438ق). موسوعة أصول الفقه المقارن. تهران: المرکز العالی للدراسات التقریبیة التابع للمجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة.
مسعودی، عبدالهادی (1397ش). روایات طبی؛ تبار و اعتبار. علوم حدیث، 23(1)، 3-23.
مظفر، محمدرضا (1421ق). أصول ‌الفقه. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
مفید، محمد بن محمد (1414ق). تصحیح إعتقادات الإمامیة. بیروت: دارالمفید.
مهریزی، مهدی، و حیدر قزلباش، محمد عارف (1394ش). مبانی اعتبار روایات پزشکی. پژوهش‌نامه علوم حدیث تطبیقی، 2(2)، 33-54.
میرزایی، محسن (1384ش). تاریخ ادیان کهن. قم: جام جوان.
نصیری، علی (1387ش). تبارشناسی روایات طبی. پژوهش‌نامه قرآن و حدیث، 2(4)، 93-112.
نکونام، جعفر (1379ش). روش تحقیق کتابخانه‌ای با تأکید بر علوم اسلامی. قم: اشراق.
نمازی‌­زادگان، سعید، هاشمی­‌نژاد، سیده عذرا، و موسوی گرمارودی، سید مرتضی (1395ش). رویکرد چندوجهی به اعتبار احادیث پزشکی. مشکوة، 35(4)، 53-72.