فقه مقارن

فقه مقارن

تأثیر ارتداد بر مهریه زوجه در فقه مذاهب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم
2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکاه قم
چکیده
ارتداد در فقه اسلامی احکام ویژه­‌ای هم­‌چون انحلال عقد نکاح دارد. حال این سؤال جدی مطرح است که آیا ارتداد زوجین، موجب سقوط مهریه زوجه خواهد بود یا اینکه بر مهریه تأثیری ندارد؟ نتیجه حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که در فقه اسلامی نسبت به این مسئله اختلاف نظر وجود دارد. فقهای شافعی، حنبلی و حنفی اتفاق دارند بر اینکه اگر ارتداد از جانب زوج یا زوجه و بعد از نزدیکی باشد، زوجه مستحق مهر به­‌طور کامل است؛ اما در صورت ارتداد زوجه قبل از نزدیکی، مهریه به­‌طور کامل ساقط و در صورت ارتداد زوج قبل از نزدیکی، مهریه تنصیف می‌شود. در نظر منتسب به فقه مالکی نیز در ارتداد بعد از نزدیکی، پرداخت مهریه در هر حالتی به­‌طور کامل واجب است؛ اما در صورت ارتداد زوج یا زوجه پیش از نزدیکی، اگر ارتداد به‌عنوان طلاق دانسته شود، مهریه تنصیف و اگر فسخ دانسته شود، ساقط خواهد بود. فقیهان امامی قائلند در صورتی که زوجه یا زوج بعد از نزدیکی مرتد شوند، پرداخت تمام مهریه بر زوج واجب است؛ اما در فرض ارتداد زوجه قبل از نزدیکی می­‌گویند مهریه به­‌طور کامل ساقط است. در مورد ارتداد زوج قبل از نزدیکی نیز اختلاف نظر دارند. با بررسی ادله، ثبوت تمام مهر در فرض ارتداد زوج یا زوجه بعد از نزدیکی و ارتداد زوج قبل از نزدیکی و هم­‌چنین سقوط مهر در فرض ارتداد زوجه قبل از نزدیکی اقوی به نظر می­‌رسد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The effect of apostasy on the wife's dowry in Islamic Jurisprudence

نویسندگان English

Ahmad Kazemi 1
Mohamad Ali Raghebi 2
1 PhD student at University of Qom
2 Associate Professor at University of Qom
چکیده English

Apostasy has special ruling in Islamic jurisprudence such as: marriage rescission. In this case a very important question appears. Does the couple apostasy cause wife's dowry cancellation? Alternatively, it does not affect it. The result of research shows that there is a disagreement in Islamic jurisprudence about it. Shafi'i, Hanbali and Hanafi jurists agree on that the wife deserves the dowry completely if apostasy happens from the husband after intercourse. But based on the assumption of the wife's apostasy before intercourse, her dowry is completely cancelled. Also based on the assumption of the husband's apostasy before intercourse, the dowry is divided into half. The idea attributed to the Maliki jurisprudence is that is apostasy happens after intercourse, paying the dowry is mandatory for the husband and if it happens before intercourse if we consider apostasy as divorce the dowry is divided into half but if we consider it as rescission the dowry is cancelled. Imami jurists also believe that if the husband or wife apostatize after intercourse, he has to pay the dowry completely but if the wife apostatizes before intercourse, the dowry is completely cancelled. They have a disagreement about the husband's apostasy before intercourse. Evaluating the reasons for proving commitment to pay the whole dowry with the assumption of the husband or wife's apostasy after intercourse and husband's apostasy before intercourse and dowry cancellation with the assumption of wife's apostasy before intercourse. Looks more reasonable to pay the whole dowry in this case.

کلیدواژه‌ها English

apostasy
dowry
dissolution of marriage
Comparative Jurisprudence
قرآن کریم.
ابن­‌زهره حلبی، حمزة بن علی (1417ق). غنیة النزوع الی علمی الأصول و الفروع. قم: مؤسسه امام صادق.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (1388ق). المغنی. قاهره: مکتبة القاهرة.
ابن­‌نجیم مصری، زین­‌الدین بن ابراهیم (بی‌تا). البحر الرائق شرح کنز الدقائق. بیروت: دارالکتاب ‌الإسلامی.
اراکی، محمدعلی (1377ش). کتاب النکاح. قم: نور نگار.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1415ق). کتاب النکاح. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
بحرانی، یوسف بن احمد (1405ق). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
جزیری، عبدالرحمن (1424ق). الفقه علی المذاهب الأربعة. بیروت: دارالکتب العلمیه.
جوادی آملی، عبدالله (1396ش). درس خارج فقه نکاح.
حر عاملی، محمد بن حسن (1416ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حلی، حسن بن یوسف (بی­‌تا). تذکرة الفقهاء. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
خمینی، سید روح­‌الله (1392ش). توضیح المسائل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خن، مصطفی، بغاء، مصطفی، و شربجی، علی (1413ق). الفقه المنهجی علی مذهب الإمام الشافعی. دمشق: دارالقلم.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالقلم؛ بیروت: الدار الشامیة.
شافعی، محمد بن ادریس (1410ق). الأم. بیروت: دارالمعرفه.
شبیری زنجانی، موسی (بی­‌تا). کتاب نکاح. قم: مؤسسه پژوهشی رأی پرداز.
شهید اول، محمد بن مکی (1430ق). موسوعة الشهید الأول. قم: مکتب الاعلام الإسلامی.
شهید ثانی، زین‌­الدین بن علی (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتاب‌فروشی داوری.
همو (1413ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
شیبانی، محمد بن حسن (1433ق). الأصل. بیروت: دار ابن­‌حزم.
طباطبایی، سید علی بن محمدعلی (1418ق). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل. قم: مؤسسه آل البیت.
طوسی، محمد بن حسن (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
عثیمین، محمد بن صالح (1423ق). حکم تارک الصلاة. بی‌جا: دارالوطن.
فاضل لنکرانی، محمد (1421ق). تفصیل الشریعة (النکاح). قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
قرافی، احمد بن ادریس (1994م). الذخیرة. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
کاشف الغطاء، حسن (1422ق). انوار الفقاهة. نجف: مکتبة کاشف الغطاء العامة.
کوسج، اسحاق بن منصور (1425ق). مسائل الإمام احمد بن حنبل و اسحاق بن راهویه. مدینه: عمادة البحث العلمی.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
معین، محمد (1362ش). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
نجفی، محمدحسن (بی­‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نمری، یوسف بن عبدالله (1400ق). الکافی فی فقه اهل المدینة. ریاض: مکتبة الریاض الحدیثة.