فقه مقارن

فقه مقارن

تأملی فقهی پیرامون اخذ اجرت بر پیرا قضا از منظر فقه مذاهب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی مرتضوی مهر 1
ستاره آزادی 2
1 استادیار گروه الهیات، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 کارشناس ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
10.22034/fm.2023.181341
چکیده
یکی از مباحث مهم و بحث‌برانگیز در فقه القضاء، مسئله اخذ اجرت قاضی است که در دو مبحث قابل ‌بررسی است: مسئله اول، حکم اخذ اجرت قاضی در ازای قضاوت است و مبحث دیگری که ذیل آن قابل طرح و از اهمیت ویژه‌­ای برخوردار است، مسئله اخذ اجرت بر پیرا قضا (لواحق قضا) است؛ پیرا قضا عبارت است از مقدمات قضا مانند سماع دعوی، إحلاف، جرح‌وتعدیل و یا امور پیرامونی قضا از قبیل کتابت، کارشناسی، ترجمه و غیره. پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی اقوال فقهای مذاهب را در این مسئله بررسی کرده و نتیجه به‌دست‌آمده از مطالعه و تتبع در نظرات فقها چنین است: عده­‌ای از فقها قائل به جواز مطلق اخذ اجرت در پیرا قضا هستند و عده­‌ای دیگر منع مطلق را صحیح دانسته­‌اند، اما نظر تحقیقی و دقیق همان­‌طور که اکثر فقهای امامیه و اهل‌سنت گفته­‌اند قول به‌ تفصیل است؛ بدین بیان: اموری که به‌عنوان مقدمات وجوبی قضا هستند و می­‌توانند تأثیر مستقیم در حکم قاضی داشته باشند، اخذ اجرت بر آنها جایز نیست و اگر از امور جانبی قضا و غیرمؤثر در حکم حاکم باشد اخذ اجرت مانعی ندارد.
کلیدواژه‌ها
پیرا قضا
مقدمات قضا
اخذ اجرت
فقه مذاهب
لواحق قضا
حکم قاضی

عنوان مقاله English

A Jurisprudential Study about Getting paid in Para Judgement in Islamic denominations Jurisprudential Point of Views

نویسندگان English

Ali Mortazavimehr 1
Setareh Azadi 2
1 Assistant Professor at Department of Theology, Faculty of Literature and Human Sciences, Razi University, Kermanshah, Iran
2 MA at Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Literature and Human Sciences, Razi University, Kermanshah, Iran
چکیده English

Getting paid to judge is one of the most important and controversial issues in judicial jurisprudence, which can be examined in two categories: first is getting paid to judge in exchange for judgement, and the other is getting paid in exchange for “para judicial” issues which are so important. Para judicial issues are preliminaries of judgement, such as hearing lawsuit, taking oaths, criticism and adjustment; or some issues about judgement, such as writing, examination, translation etc. This research has analyzed different denominations jurisprudence statements in a descriptive analytical way. The result consists of different points of views. Some jurists allow getting paid in para judicial issues absolutely, while others believe in absolute prohibition. However, according to most Imami and Public (Amah) jurists we believe in separation between getting paid in exchange for mandatory prerequisites of judgement which influence directly on judge ruling and getting paid in exchange for minor and ineffective affairs in ruling. So, it is prohibited in mandatory prerequisites and it is permissible in minor affairs.

کلیدواژه‌ها English

Para judgement
Prerequisites of judgement
Getting paid
Denominations Jurisprudence
Supplementary to judgement
Judge ruling
قرآن کریم.
ابن‌حجر هیتمی، احمد بن محمد (بی­‌تا). تحفة المحتاج فی شرح المنهاج. بی­‌جا: بی‌نا.
ابن­‌رفعه، احمد بن محمد (2009م). کفایة النبیه. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1415ق). رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (بی­‌تا). المغنی. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن­‌مفلح، محمد بن مفلح (1424ق). کتاب الفروع و معه تصحیح الفروع. بیروت: مؤسسه الرساله.
ابن­‌نجیم مصری، زین­‌الدین بن ابراهیم (بی­‌تا). البحر الرائق شرح کنز الدقائق. بیروت: دارالمعرفه.
اصفهانى، سید ابوالحسن (1423ق). وسیلة النجاة (با حواشی بهجت). قم: شفق.
اصولی خویی، محمود بن محمد (بی­‌تا). التأملیات. تبریز: مشهدی اسد آقا.
انصاری، زکریا بن محمد (بی­‌تا). اسنی المطالب فی شرح روض الطالب. بیروت: دارالکتاب الإسلامی.
آخوند خراسانی، محمدکاظم (1431ق). کفایة الأصول. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
بهوتی، منصور بن یونس (بی­‌تا). کشاف القناع عن متن الإقناع. قاهره: مکتبه النصر الحدیثه.
تبریزی، جواد (1427ق). أسس القضاء و الشهاده. قم: دفتر مؤلف.
جمعی از پژوهشگران (1423ق). موسوعة الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب اهل البیت. قم: مؤسسة دائرة ­معارف الفقه الإسلامی.
حر عاملی، محمد بن حسن (1416ق). تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسه آل البیت.
حسینی عاملی، سید محمدجواد (1419ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حصکفی، محمد بن علی (1423ق). الدر المختار شرح تنویر الأبصار و جامع البحار. بیروت: دارالکتب العلمیه.
حلی، حسن بن یوسف (1413ق). مختلف الشیعة فی احکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حمد الحمد، عبدالله بن عزیز (بی­‌تا). دروس شیخ حمد الحمد. دروس صوتیه الشبکه الإسلامیه.
خرشی، محمد بن عبدالله (1427ق). شرح مختصر خلیل. بیروت: المکتبه العصریه.
خمینی، سید روح‌الله (1390ش). تحریر الوسیله. قم: اسماعیلیان.
خویی، سید ابوالقاسم (بی­‌تا). القضاء و الشهادات. قم: مؤسسه الخویی الإسلامیه.
همو (1418ق). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
دردیر، احمد بن محمد (­بی­‌تا). الشرح الکبیر. بی‌جا: دارإحیاء الکتب العربیة.
دمیاطی، عثمان بن محمد (1418ق). اعانة الطالبین علی حل الفاظ فتح المعین. بیروت: دارالفکر.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالقلم؛ بیروت: الدار الشامیة.
زیلعی، عثمان بن علی (1313ق). تبیین الحقائق شرح کنز الدقائق و حاشیة الشلبی. قاهره: المطبعة الکبرى الأمیریة.
سرخسی، محمد بن احمد (1414ق). المبسوط. بیروت: دارالمعرفه.
شوکانی، محمد بن علی (1422ق). الفتح الربانی من فتاوی الإمام الشوکانی. یمن: مکتبه الجیل الجدید.
شهید اول، محمد بن مکی (1430ق). موسوعة الشهید الأول. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
شهید ثانی، زین‌­الدین بن علی (1413ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه.
شیرازی، ابراهیم بن علی (بی­‌تا). المهذب فی فقه الإمام الشافعی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1414ق). تکملة العروة الوثقی. تهران: کتابفروشی حیدری.
طریحی، فخرالدین بن محمد (1362ش). مجمع البحرین. تهران: المکتبة المرتضویة.
طوسی، محمد بن حسن (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فراهیدى، خلیل بن احمد (بی‌تا). کتاب العین. بی­‌جا: دار و مکتبه الهلال.
قاضی زاده، شمس­‌الدین احمد (1389ق). تکملة شرح فتح القدیر. بیروت: دارالفکر.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (1406ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دارالکتب العلمیه.
کاشف الغطاء، جعفر بن خضر (1420ق). شرح الشیخ جعفر علی قواعد العلامه ابن المطهر. نجف: دارالذخائر.
گلپایگانی، محمدرضا (1426ق). القضاء و الشهادات. قم: السید علی الحسینی المیلانی.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
محقق کرکی، علی بن حسین (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم، مؤسسه آل البیت.
مرداوی، علی بن سلیمان (بی­‌تا). الإنصاف فی معرفة الراجح من الخلاف. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مسجدسرائی، حمید، و نجاری، محمدحسن (1400ش). اخذ اجرت از طرفین دعوا برای قضاوت. جستارهای فقهی و اصولی، 7(2)، 143-171. doi: 10.22034/jrj.2020.55096.1785
مفید، محمد بن محمد (1410ق). المقنعه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
موصلی، عبدالله بن محمود (1419ق). الاختیار لتعلیل المختار. بیروت: دارالخیر.
مؤمنی، عابدین، فرح‌زادی، علی­‌اکبر، و شیعه علی، علی (1395ش). بررسی مستندات قائلان جواز اخذ اجرت بر قضاء در فقه مذاهب اسلامی. فقه مقارن، 4(8)، 47-65.
میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن (1427ق). رسائل المیرزا القمی. قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
نجفی، محمدحسن (1362ش). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
نجفی، هادی (1387ش). الآراء الفقهیة. اصفهان: مهر قائم.
نووی، یحیی بن شرف (1412ق). روضة الطالبین و عمدة المفتین. بیروت: المکتب الإسلامی.