فقه مقارن

فقه مقارن

ضمانت اجرای شرط فعل و آثار آن در مذاهب خمسه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
احمد رضوانی مفرد 1
میثم محمدی 2
مریم زیوری مهربان 3
1 استادیار گروه حقوق دانشگاه بوعلی سینا
2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی
3 کارشناس ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه بوعلی سینا
10.22034/fm.2023.168493
چکیده
در زندگی روزمره، اشخاص در قالب شروط ضمن عقد تعهداتی را به عهده می­‌گیرند که یکی از مهمترین آنان شرط فعل است که کاربرد زیادی دارد. بر اساس ادله­ شروط بر مشروط علیه واجب است که به مفاد شرط عمل کند و اما گاهی ممکن است وی به تعهدات خود عمل نکند و تخلف از شرط فعل صورت گیرد که در خصوص ضمانت اجرای آن اختلافات گسترده­‌ای وجود دارد و از این رو، هدف از پژوهش حاضر، بررسی تطبیقی ضمانت اجرای شرط فعل در فقه امامیه و فقه اهل­‌سنت و قانون مدنی است. بنابر نظر مشهور فقهای امامیه که قانون مدنی نیز از آن پیروی کرده است ضمانت اجرای شرط فعل در وهله­ اول اجبار مشروط علیه بر انجام تعهد است و در صورت تعذر اجبار برای مشروط له حق فسخ به وجود می­‌آید که امروزه محدودیتهایی در بر دارد، اما برخی قائل بر هم عرض بودن حق اجبار و حق فسخ هستند که طرفداران خود را دارد. در بین فقهای اهل­‌سنت نیز با توجه به تقسیمات شرط، درخصوص ضمانت اجرا اختلاف نظراتی وجود دارد که برخی قائل به نظریه طولی بودن ضمانت اجرا و برخی قائل به فسخ ابتدائی بدون حق اجبار هستند.
کلیدواژه‌ها
شرط ضمن عقد
شرط فعل
تخلف از شرط فعل
حق اجبار
حق فسخ

عنوان مقاله English

The guarantee of the implementation of the condition of the act and its effects in five denominations and Iranian law

نویسندگان English

Ahmad Rezvani Mofrad 1
Meysam Mohammadi 2
Maryam Zivari Mehrban 3
1 Assistant Professor at Bu-Ali Sina University
2 PhD student at International University of Islamic Denominations
3 MA at Bu-Ali Sina University
چکیده English

In everyday life, people undertake obligations in the form of conditions in a contract, one of the most important of which is the verb condition, which has many uses. According to the evidence of the conditions, it is obligatory for the defendant to comply with the provisions of the condition, but sometimes he may not fulfill his obligations and there is a violation of the condition of the act, and there are wide differences regarding the guarantee of its implementation. Therefore, the purpose of this research is to compare the guarantee of the implementation of the verb condition in Imami jurisprudence, Sunni jurisprudence and civil law. According to the famous Imami jurists, which has been followed by the civil law, the guarantee of the fulfillment of the condition of the act is primarily conditional coercion against the fulfillment of the obligation, and in case of excused coercion, there is a right of rescission, which today has limitations, but some believe that the right of coercion and the right of termination are contradictory, which has its supporters. Among Sunni jurisprudents, there are differences of opinion regarding the performance guarantee, some of them believe in the long-term theory of the performance guarantee, and some believe in the initial termination without the right of coercion.

کلیدواژه‌ها English

condition in the contract
condition of the act
violation of the condition of the act
right of coercion
right of termination
قرآن کریم.
ابن­‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1408ق). الفتاوی الکبری. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1412ق). رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دارالفکر.
ابن­‌قدامه، عبدالله بن احمد (1968م). المغنی. قاهره: مکتبه القاهره.
ابن­‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر؛ دارصادر.
اصلانی، حمید­رضا (1386ش). ضمانت اجرای شرط ترک فعل حقوقی از منظر فقه امامیه و حقوق مدنی ایران با رویکردی بر آرای امام خمینی. پژوهشنامه متین، 9(36)، 1-20. dor: 20.1001.1.24236462.1386.9.36.1.7
امامی، سید حسن (1389ش). حقوق مدنی. تهران: اسلامیه.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1415ق). کتاب المکاسب. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
آخوند خراسانی، محمد­کاظم (1406ق). حاشیة المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
بحرانی، یوسف بن احمد (1405ق). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
جزیری، عبدالرحمن (1424ق). الفقه على المذاهب الأربعة. بیروت: دارالکتب العلمیه.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1390ش). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حلی، حسن بن یوسف (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسه امام صادق.
همو (1413ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت.
خطیب شربینی، محمد بن احمد (1415ق). مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج. بیروت: دارالکتب العلمیه.
خمینی، سید روح­‌الله (1421ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید مصطفی (1418ق). الخیارات: تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خویی، سید ابوالقاسم (1413ق). مصباح الفقاهة. قم: انصاریان.
همو (1415ق). منهاج الصالحین. قم: کتابفروشى مفید.
زحیلی، وهبه (1418ق). الفقه الإسلامی و ادلته. دمشق: دارالفکر.
سرخسی، محمد بن احمد (1414ق). أصول السرخسی. بیروت: دارالفکر.
سنهوری، عبدالرزاق احمد (1954م). مصادر الحق فی الفقه الإسلامی. بیروت: منشورات محمد الدایه.
شهید اول، محمد بن مکی (1410ق). اللمعة الدمشقیة. بیروت: دارالتراث.
شهید ثانی، زین‌­الدین بن علی (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتابفروشی داوری.
همو (1413ق). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه.
شیرازی، ابراهیم بن علی (بی­‌تا). المهذب فی فقه الإمام الشافعی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
صفایی، سید حسین (1392ش). دوره مقدماتی حقوق مدنی. تهران: میزان.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1378ش). حاشیة المکاسب. قم: اسماعیلیان.
طوسی، محمد بن حسن (1407ق). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
همو (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (1414ق). القاموس المحیط. بیروت: مؤسسة الرسالة.
کاتوزیان، ناصر (1391ش). حقوق مدنی قواعد عمومی قراردادها. تهران: شرکت سهامی انتشار.
محقق داماد، سید مصطفی (1406ق). قواعد فقه بخش مدنی (مالکیت ـ مسئولیت). تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.
همو (1388ش). نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محقق کرکی، علی بن حسین (1413ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل البیت.
موسوی بجنوردى، سید محمد (1381ش). مجموعه مقالات فقهی، حقوقی و اجتماعی. تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
مهاجری، علی (1384ش). شرح جامع قانون اجرای احکام مدنی. تهران: فکر­سازان.
نجفی، محمدحسن (1362ش). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1417ق). عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
همو (1415ق). مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت.