Fiqhe Moqaran

Fiqhe Moqaran

The Foundations of the Legitimacy of Statute of Limitations in Imāmī and Sunni Jurisprudence

Document Type : Research Paper

Authors
Merajuddin Saraji 1
Rajab Ali Gorjee 2
Mohammad Gholamalizadeh 3
1 PhD student at Private Law, Gorgan Branch, Al-Mustafa International University, Gorgan, Iran
2 PhD at Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
3 Assistant Professor, Department of Law and Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran
10.22034/fm.2025.491916.2156
Abstract
The rule of statute of limitations in positive law is part of procedural and mandatory rules that limit the judicial power of courts in relation to lawsuits over a certain period. This rule refers to the expiration of a period after which a claim can no longer be pursued or adjudicated. Since the obligation to preserve documents and records indefinitely is neither logical nor rational, and considering that the passage of time results in the loss of evidence, not accepting the statute of limitations would cause harm to the defendant and would also present challenges for judges in ensuring justice. Therefore, most legal systems around the world have enacted rules under the title of statute of limitations to prevent the pursuit of stale claims. The Civil Procedure Law of Iran and the Civil Code of Afghanistan also contain provisions regarding the statute of limitations. The majority of classical Imāmī jurists and some Sunni scholars were initially of the opinion that the statute of limitations is not legitimate. However, after the Guardian Council declared the statute of limitations to be contrary to Islamic law by a majority vote, the debate on its legitimacy became more prominent. Some scholars provided arguments in favor of its legitimacy, while others argued against it. This research, using a descriptive-analytical method and library resources from both Imāmī and Sunni jurisprudence, aims to review the viewpoints and arguments of both sides and identify the perspective that is more in line with Islamic principles and public interests. The findings of this study indicate that the statute of limitations in Imāmī jurisprudence, based on certain narrations and legal principles such as the rules of negligence (Tafrīṭ), abandonment (Ihmāl) and waiver (Isqāṭ), acquisition (Ḥiyāzat), governmental rulings (Aḥkām Ḥukūmatī), and the rational necessity of maintaining social order, is considered legitimate. In Sunni jurisprudence, it is deemed acceptable and legitimate based on evidence from tradition (Sunnah), reason (‘Aql), the rule of blocking harmful pathways (Sadd al-Dharā’i’), and the principle of the ruler’s command (al-Amr al-Sulṭānī).
Keywords
Statute of Limitations
Waiver of Claim
Abandonment of Rights
Imāmī Jurisprudence
Sunni Jurisprudence
ابن­‌بابویه، محمد بن علی (1413ق). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن­‌عابدین، محمدامین بن عمر (1386ق). رد المحتار علی الدر المختار. قاهره: مطبعة مصطفی البابی الحلبی.
ابوداود سجستانی، سلیمان بن اشعث (1408ق). المراسل. بیروت: مؤسسة الرسالة.
اراکی، محمدعلی (1371ش). توضیح المسائل. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
امین، محمدعلی (1993م). التقادم المکسب للملکیة فی القانون اللبنانی. بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1419ق). فرائد الأصول. قم: باقری.
آخوند خراسانی، محمدکاظم (1409ق). کفایة الأصول. قم: مؤسسه آل البیت.
آل کاشف الغطاء، محمدحسین (1361ق). تحریر المجلة. نجف: المکتبة المرتضویة.
بحرانی، یوسف بن احمد (بی­‌تا). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
بهوتی، منصور بن یونس (1421ق). کشاف القناع عن متن الإقناع. ریاض: مکتبة النصر الحدیثة.
تبریزی، جواد (1416ق). صراة النجاة. قم: برگزیده.
حر عاملی، محمد بن حسن (1414ق). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
حطاب، محمد بن محمد (1416ق). مواهب الجلیل فی شرح مختصر خلیل. بیروت: دارالکتب العلمیة.
خمینی، سید روح­‌الله (1379ش). صحیفه نور. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دیلمی، احمد (1385ش). تأملی در مشروعیت مرور زمان مدنی. مطالعات اسلامی، (71)، 83-116.
زیلعی، عثمان بن علی (1313ق). تبیین الحقائق شرح کنز الدقائق و حاشیة الشلبی. قاهره: المطبعة الکبرى الأمیریة.
سلیم، رستم (بی­‌تا). شرح المجلة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
صادقی بهمنی، سهند، صابری، حسین، و عبداللهی نژاد، کریم (1397ش). روایی اسقاط حق اقامه دعوا در فقه امامیه با تأکید بر نظریه شیخ صدوق. فقه و اصول، 50(1)، 85-106. doi: 10.22067/jfu.v50i1.39981
صرامی، سیف­‌الله (1380ش). احکام حکومتی و مصلحت. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
صفائی، عبدالصاحب (1333ش). رساله مرور زمان از لحاظ فقه اسلامی. تهران: مسعود سعد.
طوسی، محمد بن حسن (1365ش). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
عدل، مصطفی (1342ش). حقوق مدنی. تهران: امیرکبیر.
فضلی بعدانی، محمد بن علی (1440ق). فتح العلام فی دراسة أحادیث بلوغ المرام. صنعاء: دارالعاصمة.
قاضی، منیر (1949م). شرح المجلة. بغداد: وزارة المعارف.
کلینی، محمد بن یعقوب (1367ش). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مالک بن انس (1415ق). المدونة الکبری. بیروت: دارالکتب العلمیة.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1363ش). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
همو (1406ق). ملاذ الأخیار. قم: کتابخانه آیة‌الله مرعشی نجفی.
محقق داماد، سید مصطفی (1379ش). قواعد فقه (بخش مدنی 2). تهران: سمت.
محمد، عبدالجواد (1397ق). الحیازة و التقادم فی الفقه الإسلامی. اسکندریه: منشأة المعارف.
موسوی بجنوردی، سید محمدحسن (1419ق). القواعد الفقهیة. قم: نشر الهادی.
نائینی، محمدحسین (1409ق). فوائد الأصول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
نووی، یحیی بن شرف (1412ق). روضة الطالبین و عمدة المفتین. بیروت: المکتب الإسلامی.
Fiqhe Moqaran
Volume 12, Issue 24 - Serial Number 24
January 2025
Pages 245-266