قصاص پدر و مادر در برابر قتل عمدی فرزند از دیدگاه مذاهب اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

یکی از مسائل مهم فقهی، مسئله قصاص پدر و مادر در برابر کشتن عمدی فرزند است. این موضوع در مذاهب فقهی، به تفصیل مورد بحث فقها قرار گرفته است. فقهای مذاهب اسلامی درباره قصاص پدر و مادر در برابر کشتن عمدی فرزند، دو دیدگاه متفاوت ارائه کرده‌‌اند: دیدگاه نخست؛ جمهور مذاهب اهل‌‌سنت (حنفیه، شافعیه و حنابله) و شیعه امامیه (در قول مشهور خویش) قائل به عدم قصاص والد به سبب کشتن عمدی فرزند هستند که مهم‌ترین دلیل این حکم نزد این دسته از فقها، حدیث «لا یقاد الوالد بالولد» است. دیدگاه دوم؛ مالکیه بنابر قول راجح و بعضی دیگر از فقیهان اسلامی، قائل به قصاص پدر و مادر در مقابل کشتن عمدی فرزند هستند. از جمله ادله این دسته از فقها، استدلال به عموم ادله قصاص است. یکی از مسائل فقهی وابسته به قصاص والد در برابر قتل عمدی فرزند، مسئله تفاوت مجازات پدر و مادر در این مسئله است که شیعه امامیه و امام احمد (بنابر قولی از او)، برخلاف جمهور مذاهب فقهی اهل‌‌سنت، قائل به تفاوت مجازات بین پدر و مادر در این مورد هستند، به طوری که انتفای قصاص را در این مسئله، منحصر به پدر دانسته‌اند. ماده 301 قانون مجازات اسلامی ایران نیز در مسئله عدم قصاص والد به فرزند، به طور عموم از دیدگاه جمهور اهل‌‌سنت و قول مشهور شیعه امامیه و در مسئله تفاوت مجازات بین پدر و مادر، به طور خصوص از دیدگاه شیعه امامیه پیروی کرده است. پس از بررسی ادله مذاهب فقهی در این مسئله، به نظر می‌رسد مجازات پدر و مادر در قتل عمدی فرزند، تابع شرایط حاکم بر قتل است، به طوری که اگر قتل در شرایط کاملاً غیر موجه انجام گرفته باشد و هیچ شبهه‌‌ای در عمدی بودن قتل وجود نداشته باشد، از باب افساد فی الارض و القتل بالسیاسة، حکم به اعدام پدر و مادر می‌گردد. اما اگر قتل در غیر این شرایط انجام گرفته باشد، به طوری که عمدی بودن قتل را خدشه‌‌دار سازد، مجازات قصاص بنابر ادله مخصصه منتفی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Retaliation of Parents for the Intended Murder of their Bairn in the View of Islamic Religions

نویسندگان [English]

  • Mostafa Zolfaghartalab
  • Mohammad Jamali
چکیده [English]

One of the most important juridical subjects is the retaliation of parents for the intended murder of their bairn. This subject has been discussed in Islamic religions. The Islamic religions' jurists have two different opinions in this subject: first; the majority of Sunnis (Hanafi, Shafe'i and Hanabeleh) and Imami (the famous opinion) believe in the non-retaliation of father and the most important proof of this opinion is the tradition of "father will not retaliate for his bairn". Second; Malekiyah and some of other Muslim jurists believe in the retaliation of parents. Among the proofs of this later opinion we could offer to the generality of the proofs of the retaliation. One of the related matters to the father's retaliation is the difference between the punishment of father and mother which only Imamiyah and Ahmad believe and other religions do not believe. Article 220 of the Islamic Punishment Act generally accepts the opinion of the majority of Sunnis and Imamiyah and in the matter of the difference between the punishment of father and mother accepts the opinion of Imamiyah. It seems the punishment of parents for the intended murder of their bairn is following the conditions of the murder. So if the murder happened in an unjustifiable condition and there was not any misgiving or doubt in it we should believe in the punishment of retaliation for them because of "the corruption on the earth". But if the murder happened in other conditions, the punishment of retaliation will not be applied.

کلیدواژه‌ها [English]

  • retaliation
  • Ta'zir
  • corruption on the earth
  • Maghased al-Sharia
  • Parents
  • murder