مالیت منافع و اختلافات مترتب بر آن در مذاهب اهل‌سنت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار دانشگاه تهران

چکیده

مالکیت بر منافع اعیان و اشخاص و مالیت آنها مورد پذیرش همه فقیهان مسلمان قرار گرفته، اما مالیت منافع اشخاص، مورد اختلاف فقها است. برخلاف جمهور فقها، فقهای متقدم حنفی معتقدند که منفعت اشخاص، مال نیست؛ زیرا از نگاه آنان مال باید دارای وجود عینی بوده و قابلیت احراز و ذخیره کردن را داشته باشد و برای رأی خود، به قرآن مجید که برای مهر زنان مال را تعیین کرده، سنت پیامبر(ص) که در قبال اخذ اجرت تعلیم قرآن، وعید جهنم داده و آثاری از صحابه استناد جسته‌اند. در مقابل، جمهور بر این باورند که منفعت، اخص از مال بوده و منافع نیز همانند اعیان قابل تقویم‌اند و برای اثبات نظر خود به داستان ازدواج موسی(ع) با دختر شعیب(ع) که در آن منفعت به عنوان مهر قرار داده شده است، آیاتی از قرآن که در آنها از مهر تعبیر به اجر شده، روایات نبوی و نیز عرف صحیح مردم که منافع را مال تلقی می‌کنند، استدلال کرده‌‌اند. لازمه پذیرش نظر مشهور حنفیه، عدم صحت قرار دادن تعلیم قرآن به عنوان مهر، عدم ضمان منافع غیر مستوفی توسط غاصب، عدم جواز وصیت به منافع و عدم جریان ارث در منافع است، در حالی که اقتضای پذیرش مبنای جمهور فقهای اهل‌‌سنت جواز این موارد است. فقیهان متأخر حنفی هم از باب اضطرار و مصلحت، بعضی از این موارد را پذیرفته‏‌اند. با توجه به عقود مختلفی که بر منافع انجام شده و اینکه اتلاف آنها در عرف ‌همه جوامع، موجب ضمان است و این نکته که اعیان به اعتبار منافع، مال قلمداد می‌شوند و انتفاع، هدف اصلی از داشتن اموال است و هر چیزی که نفع و بهره‌ای نداشته باشد، مال محسوب نمی‌شود، نظر جمهور موجه و صحیح به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Worthwhile Usufruct and Dissensions between Sunnis Religions

نویسندگان [English]

  • Mohammad Adel Ziaey
  • Mohammad Aziz Hesami
چکیده [English]

The ownership of usufructs of the corpus or the individuals and also the worth of them has been accepted by all of Muslim jurists, but the worthwhile usufructs are the subject of discrepancy. On the contrary of the majority of the jurists, the first Hanafi jurists believed that the usufruct of individuals is not property, because they believe property should have a non-fungible existence and also havethe capability of seisin and they refer to Holy Quran (which has assigned property for dower) and also the Prophet's tradition (who has ensured the hell for whom get wage for teaching the Holy Quran) as well as some works of the Companions. But on the other hand the majority of jurists believe the usufruct is more specific than property and the usufructs could been evaluate just like the corpus. They refer to the story of the marriage of Moses (pub) and Shoayb's daughter which two parties assigned usufruct as dower in it. Some verses of Quran which call the dower as a wage, some traditions and also the right costume of people which consider the usufruct as property have been referred by them in this matter. The prerequisite of acceptance of the famous opinion of Hanafis is considering the inaccuracy of assigning the teaching of Holy Quran as dower, non-liability of non-gained usufructs by violator, the impossibility of willing the usufruct and the non-performance of the inheritance in usufructs. But the prerequisite of acceptance of the famous opinion of the majority of Sunni jurists is the justifiability of these matters. The recent Hanafi jurists have accepted some of these matters because of the compulsion and policy. It seems the opinion of the majority of Sunni jurists is better than the other because of accomplishment of the contracts with usufructs and the creation of liability as a result of the destruction of them in all costumes as well as considering the corpus as property because of the usufructs and benefit is the main purpose of property.

کلیدواژه‌ها [English]

  • worthwhile
  • usufructs
  • ownership
  • dower
  • teaching of Holy Quran