فقه اسلامی از اجتهاد آزاد تا اجتهاد فی‌المذهب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

اجتهاد به معنای نظر فقیه در مدارک و مقاصد شرع برای تحصیل ظن به حکم شرعی موضوعات مسکوت الحکم، از جمله‌ فروض کفایی امت به شمار آمده است. این وظیفه‌ تاریخی در مقاطع مختلف به گونه‌های متفاوت ایفا شده است. پیش از پیدایش مذاهب، اجتهاد آزاد و انفرادی و مستقل از قواعد و روشهای دیگران و پس از آن اجتهاد فی‌المذهب با التزام به اصول و شروط و اسلوب متقدمان مرسوم بوده است. مجتهدان فی‌المذهب که در سه رتبه منتسب، اهل تخریج و اهل ترجیح دسته‌بندی شده‌اند، از حیث احاطه بر علوم اجتهادی و احراز ملکه‌ اجتهاد، اغلب در ردیف رؤسای مذهب بوده‌اند. با این حال به واسطه قوت مآخذ و اتقان قواعد و ضوابط و جامعیت روشهای اجتهادی متقدمان، در طریق اجتهاد سالک مسلک آنان بوده‌اند. گذار از اجتهاد آزاد به اجتهاد فی‌المذهب، در فرایند تاریخی اجتهاد، گسستی ایجاد نکرده است؛ بنابراین، مسائلی چون تقلید مجتهدی از مجتهدی دیگر، سدّ‌ باب اجتهاد و خلو عصر از مجتهد پیش نیامده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Islamic Jurisprudence; from Free Ijtihad to Interior Ijtihad

نویسنده [English]

  • Jalil Omidi
چکیده [English]

Ijtihad means jurisprudent's opinion about reasons and purposes of Shari'ah to gain conjecture about juridical sentence of the subjects which have not explained their sentences. This historical duty has been acquitted in different manners in different segments of history. Before appearance of Islamic religions Free and Individual Ijtihad and then after appearance of Islamic religions Interior Ijtihad have been usual. Interior Mojtahids have been categorized in Montasab, Ahle Takhrij and Ahle Tarjih, and they were like head of the religions. Yet they were followers of them because of the strength of their sources and certainty of their standards and norms. Passage from free ijtihad to interior ijtihad has not disconnected the process of ijtihad, so subjects like imitation of one mojtahid from another and stoppage of ijtihad have not appeared.

کلیدواژه‌ها [English]

  • free ijtihad
  • interior ijtihad
  • independent mojtahid
  • interior mojtahid
  • stoppage of ijtihad